Cypr - tu znów wschodzi słońce

Wyspa na Morzu Śródziemnym kusi piękną pogodą i krajobrazem. No i systemem podatkowym, który skłania wiele polskich firm do ucieczki przed rodzimym fiskusem. Po załamaniu w roku 2013 cypryjska gospodarka wychodzi na prostą, co powinno być dobrą wiadomością dla Polaków szukających tam pracy.

drewniane molo

Najważniejsze formalności

Meldunek. Niezależnie od tego, w jakim celu przybyłeś na Cypr, jeśli masz zamiar przebywać na nim dłużej niż 21 dni, powinieneś zgłosić się do Departamentu Ewidencji Ludności i Migracji (Civil Registry and Migration Department). Masz na to – uwaga – aż 35 dni od momentu wjazdu na wyspę. By załatwić formalności, będziesz musiał wypełnić The Presence Identification Form – wpisać do niego swoje imię i nazwisko, kraj pochodzenia, numer paszportu, dzień przyjazdu oraz cel pobytu.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Jeśli przyjechałeś na Cypr z zamiarem pobytu dłuższego niż 90 dni, musisz udać się do biura imigracyjnego na lokalnym posterunku policji (docelowo ma się tym zajmować Departament Ewidencji Ludności i Migracji) i uzyskać Zaświadczenie o Rejestracji Pobytu dla Obywatela UE (Registration Certificate for EU Nationals), zwane również Yellow Slip. Dokument dostaniesz bez problemu, jeśli znalazłeś na Cyprze pracę, podjąłeś studia, założyłeś własną działalność lub udowodnisz, że masz oszczędności, by się utrzymać. Urzędnicy poproszą Cię o wypełniony odpowiedni formularz, dwa zdjęcia, dowód osobisty lub paszport oraz dowód uiszczenia stosownej opłaty (w 2013 r. wynosiła ona 8,54 euro). Procedura może potrwać nawet sześć miesięcy, ale z podjęciem pracy nie musisz czekać do jej zakończenia. Pozwolenie wydawane jest na pięć lat i jest automatycznie przedłużane. Przysługuje również członkom rodziny. Formularze i dodatkowe informacje znajdziesz na stronie Departamentu Ewidencji Ludności i Migracji.

Formalności przy podejmowaniu pracy. Jako bezrobotny na Cyprze możesz się zarejestrować w dowolnym lokalnym biurze pracy (District Labour Office), okazując paszport lub dowód osobisty. Status bezrobotnego uzyskasz na maksimum 3 miesiące.
Jeśli dostaniesz pracę, fakt ten należy zarejestrować w odpowiednim departamencie cypryjskiego Ministerstwa Pracy. Teoretycznie powinien zrobić to Twój pracodawca, ale czasami warto go przypilnować. Poprzez lokalne biuro pracy (District Labour Office) uzyskasz numer ubezpieczenia socjalnego (social insurance number). Bez niego będziesz traktowany jak pracujący na czarno.
Koniecznie też musisz załatwić formalności w urzędzie podatkowym (Department of Inland Revenue). Uzyskasz tam cypryjski numer NIP (Taxpayer’s Identification Code). 
Umowa o pracę zwykle jest zawierana na piśmie, ale nie jest to wymóg prawny (czasem umowę zastępuje tzw. list informujący o zatrudnieniu). Normą na Cyprze są umowy na czas nieokreślony, czasowe zdarzają się tylko w niektórych sektorach, takich jak turystyka i rolnictwo. W wielu sektorach obowiązują układy zbiorowe, zawarte między pracodawcami a pracownikami. 

Warunki pracy 

Godziny pracy. Czas pracy waha się - w zależności od sektora i zawodu - od 38 a 40 godzin tygodniowo. Większość biur i przedsiębiorstw pracuje od 8.00 do 17.30, z przerwą od 13.00 do 14.30. Środowe popołudnie często jest wolne – pracuje się tylko do 13.00. Pracownik w ciągu doby musi mieć zapewnione co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Liczba godzin nadliczbowych nie może przekraczać ośmiu tygodniowo (uśrednionych w okresie czterech miesięcy). Gdy dzienny czas pracy przekracza sześć godzin, masz prawo do co najmniej 15-minutowej przerwy.

Podatki. Obowiązuje skala progresywna. Osoby zarabiające do 19,5 tys. euro rocznie podatku nie płacą. Przy rocznych zarobkach w wysokości od 19,5 do 28 tys. euro podatek wynosi 20 proc., przy zarobkach w przedziale 28-36,3 tys. stawka sięga 25 proc., a kto zarabia więcej - oddaje fiskusowi 30 proc. dochodów. Podstawowa stawka VAT na Cyprze wynosi 17 proc.

Urlop. Pracownikom na Cyprze przysługuje minimum 20 dni płatnego urlopu rocznie. Jeśli umowa przewiduje sześciodniowy tydzień pracy – urlop jest dłuższy o 4 dni. Zwykle jednak wymiar urlopu ustalany jest w porozumieniach między pracodawcami a załogą – i jest większy niż ustawowe minimum.

Zasiłek dla bezrobotnych. Przysługuje osobom w wieku od 17 do 63 lat, które były objęte ubezpieczeniem od bezrobocia przez co najmniej 26 tygodni do dnia utraty pracy. Zasiłek wypłacany jest maksymalnie przez 156 dni, a jego wysokość zależy od średnich tygodniowych zarobków, otrzymywanych przez wnioskującego przed utratą pracy.
Aby ubiegać się o świadczenie, musisz się zarejestrować w lokalnym biurze pracy (District Labour Office), a następnie również w lokalnym biurze Departamentu Ubezpieczeń Społecznych (Social Insurance Services). Więcej informacji znaleźć można na stronie cypryjskiego Ministerstwa Pracy.

Bilans zysków i strat

Ile można zarobić... Płaca minimalna dotyczy tylko niektórych grup zawodowych – opiekunek, pielęgniarek, pracowników biurowych, sprzedawców i ochroniarzy. W 2013 r. wynosiła 870 euro (po 6 miesiącach zatrudnienia – 924 euro). W połowie 2013 r. przeciętne wynagrodzenie brutto sięgało na Cyprze 1881 euro miesięcznie (wśród mężczyzn – 2061 euro, a wśród kobiet – 1679 euro). Przykładowe zarobki: pracownik sezonowy w rolnictwie – 767 euro, opiekun osób starszych – 842 euro, kelner - 900-1000 euro, barman – 1005 euro, piekarz – 1004 euro, pielęgniarka – 1014 euro, stolarz 1484 euro, pracownik budowlany – 1768 euro, szef kuchni 1700-2065 euro (dane za siecią Eures). Mimo kryzysu część firm wciąż wypłaca dodatkowe, 13 pensje z okazji Świąt Bożego Narodzenia, a nawet 14 pensje – na Wielkanoc.
...a ile wydać. Przeciętne koszty utrzymania na Cyprze są niższe od średniej unijnej, ale i tak znacznie wyższe niż w Polsce. Na życie będziesz potrzebował ok. 700 euro. Mieszkanie i wyżywienie, w wypadku podjęcia pracy w gastronomii lub hotelarstwie, zazwyczaj zapewnia pracodawca (odlicza za to 25 proc. wynagrodzenia). Za wynajem kawalerki na Cyprze zapłacić trzeba ok. 400 – 500 euro miesięcznie (8-15 euro za m2), mieszkanie dla dwóch osób kosztuje od 480 do 600 euro, większe – 600-770 euro (do tego dochodzą opłaty za media).
Przykładowe ceny (za siecią Eures): duży bochenek chleba – 2,20-2,40 euro, 1 kg ziemniaków – 1,00 euro, 1 kg bananów – 0,65-1 euro, sześciopak wody mineralnej 1,5 litra – 1,85 euro, litr soku pomarańczowego – 1,40 euro, 2 litry mleka – 2,35 euro, makaron (500 g) – 1,14-1,20 euro, cukier (500 g) – 0,98-1,10 euro, 6 jajek – 1,20 euro, butelka wina – 3-10 euro.

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. By założyć jednoosobową działalność gospodarczą musisz udać się do Departamentu Rejestracji Firm (Department of Registrar of Companies) w miejscowym Ministerstwie Energetyki, Handlu, Przemysłu i Turystyki. Tam sprawdzisz, czy wybrana przez ciebie nazwa jest wolna i złożysz stosowne formularze rejestracyjne. Procedura kosztuje 12 euro (tryb przyspieszony – 25 euro). Później czeka cię jeszcze wizyta w lokalnym biurze Departamentu Ubezpieczeń Społecznych (Social Insurance Services), podlegającego Ministerstwu Pracy, z prośbą o wydanie formalnego pozwolenia oraz odpowiedniego numeru ubezpieczenia społecznego (Social Security Number). Zgoda na prowadzenie działalności w ramach samozatrudnienia jest ważna przez pięć lat. Po tym terminie jest automatycznie przedłużana. Zarejestrowanie działalności gospodarczej jest podstawą do wydania zezwolenia na pobyt.
Działalność należy też zgłosić do Urzędu Podatkowego (Department of Inland Revenue), podległego Ministerstwu Finansów, by uzyskać NIP (Taxpayer Identification Code).

Spółki prawa handlowego. Jeśli chcesz uruchomić na Cyprze swój biznes, masz do wyboru kilka różnych form prowadzenia działalności, m.in. prywatne lub publiczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (limited companies). Mniej popularne są nieposiadające osobowości prawnej spółki osobowe (partnerships), których szczególną formą są spółki komandytowe (limited partnership).
Rejestrowanie firmy przypomina zakładanie prywatnej działalności – tu również wymagana jest wizyta w Departamencie Rejestracji Firm (Department of Registrar of Companies), komórce Ministerstwa Energetyki, Handlu, Przemysłu i Turystyki. Wcześniej jednak konieczne jest wpłacenie kapitału (minimum 1700 euro) oraz sporządzenie umowy i statutu spółki (Memorandum and Articles od Association). Okres oczekiwania na rejestrację trwa zwykle ok. 1-1,5 miesiąca, ale za dodatkową opłatą można skrócić procedurę do tygodnia.
Po zarejestrowaniu firmy należy uzyskać z odpowiedniego departamentu Ministerstwa Finansów numer VAT oraz numer ubezpieczenia społecznego (social insurance number). Obie procedury są bardzo proste i trwają kilka dni. By uniknąć problemów z rejestrowaniem firmy, dobrze jest skorzystać z pomocy lokalnej kancelarii prawnej – adresów szukać można np. na stronie Nicosia Bar Association.
 

Poszukiwany/poszukiwana 

Pod koniec 2013 r. bezrobocie na Cyprze sięgało 16,8 proc. - było aż o 7,7 punktu procentowego wyższe niż dwa lata wcześniej. Kraj powoli wychodzi z poważnych kłopotów gospodarczych – w 2013 r. o mało nie zbankrutował w wyniku problemów branży bankowej. Dopóki cypryjskie firmy nie staną znów na nogi, znalezienie zatrudnienia może być trudne, szczególnie, gdy nie zna się języka. Jeśli nie posiadamy szczególnych kwalifikacji, możemy spróbować sił w sezonie turystycznym, w charakterze barmanów, kelnerów, kucharzy, recepcjonistek, kosmetyczek, fryzjerów, masażystek czy pokojówek Zwykle sporo jest również ofert dla budowlańców (murarzy, malarzy, elektryków) i stolarzy. Rąk do pracy brakuje także w handlu i służbie zdrowia – potrzeba m.in. pielęgniarek, lekarzy i opiekunek dla osób starszych. Warunkiem jest jednak znajomość greckiego.

Praca dla małolata 

W tym kraju można pracować od 15. roku życia. Warunki zatrudnienia młodocianych regulowane są specjalną ustawą – nie mogą oni pracować dłużej niż 38 godzin w tygodniu i pomiędzy 23.00 a 7.00. 

Ciekawostki

→ Od 1963 r. Cypr jest areną konfliktu – w ostatnich latach uśpionego - między miejscowymi Grekami i Turkami. W 1974 r. wyspę podzielono na dwie części. Jej północno-wschodni fragment (stanowiący ok. 1/3 całkowitej powierzchni) opanowali Turcy, którzy w 1983 r. proklamowali utworzenie Tureckiej Republiki Cypru Północnego.
→ Aż 19 proc. mieszkańców Cypru stanowią cudzoziemcy. Większość przebywa tu w celach zarobkowych.
→ W 2013 r. Cypr przeżył załamanie gospodarcze. Liczba bezrobotnych wzrosła w ciągu roku miesięcy z 37 do 46 tysięcy osób (na 1,9 mln mieszkańców). Kryzys był najbardziej odczuwalny w budownictwie, hotelarstwie i gastronomii.
→ Po załamaniu gospodarczym wiosną 2013 r. rząd Cypru ograniczył możliwość wysyłania pieniędzy za granicę. Na początku 2015 r. restrykcje złagodzono - sumę, którą osobie prywatnej wolno przetransferować za granicę, podniesiono z 10 do do 20 tys. euro miesięcznie.
→ Cypryjski system podatkowy jest niezwykle korzystny – przewiduje m.in. ułatwienia dla spółek prowadzących działalność poza wyspą i niski, zaledwie 10-proc. podatek CIT. To dlatego wielu polskich biznesmenów zakłada tam swoje firmy
→ Cudzoziemiec przebywający na Cyprze wraz ze swoim samochodem ma obowiązek zarejestrować go, jeżeli planuje pozostać na wyspie dłużej niż 6 miesięcy.
→ na Cyprze nie ma powszechnie obowiązującego systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Publiczna służba zdrowia dostępna jest bezpłatnie tylko dla niektórych grup zawodowych (m.in. pracownicy służby cywilnej) oraz dla osób o najniższych dochodach. Bezpłatne są za to usługi ratownictwa medycznego. Szczegóły na stronie miejscowego Ministerstwa Zdrowia.