Dania - kusząca perspektywa

Skoro polski system podatkowy uważamy za skomplikowany, to co powiedzieć o duńskim? Daniny płaci się samorządowi, państwu, związkom zawodowym, a nawet kościołowi (jeśli ktoś ma ochotę). Maksymalna stawka sięga aż 51,7 proc. dochodu. Te niedogodności z pewnością wynagrodzi jednak pensja – średnio czterokrotnie wyższa niż w Polsce.

pomnik

Najważniejsze formalności

Meldunek. Po przyjeździe do Danii nie musisz się meldować. Obowiązek wskazania swego adresu będziesz miał dopiero przy rejestracji pobytu (patrz następny punkt). W przypadku przeprowadzki powinieneś powiadomić o zmianie adresu władze gminy oraz duńską pocztę (Post Danmark) - nie później niż pięć dni po wyjeździe. Formularze możesz złożyć na poczcie lub przez interneto ile posiadasz duński podpis cyfrowy (NemID).

Legalizacja pobytu powyżej trzech miesięcy. Uwaga! Jeśli w Danii szukasz pracy, możesz przebywać na jej terytorium przez 6 miesięcy, nie rejestrując swojego pobytu. Jeśli jednak faktu poszukiwania pracy nie będziesz umiał przekonująco udowodnić – lepiej się zarejestrować. Formalności załatwisz w duńskim urzędzie administracyjnym (Statsforvaltning), za pośrednictwem poczty, a nawet w duńskiej ambasadzie w Polsce. By potwierdzić prawo pobytu, musisz spełniać podstawowe warunki - ich listę znajdziesz na stronie duńskiej administracji.
Więcej informacji na stronie Duńskiego Urzędu Imigracyjnego lub na stronie Ambasady Danii w Warszawie. Możesz też skorzystać z internetowego przewodnika dla obcokrajowców przeprowadzających się do Danii.

Formalności przy podejmowaniu pracy. Zaświadczenie zarejestrowania pobytu stanowi podstawę do uzyskania numeru identyfikacji podatkowej CPR (Central Person Register). Numer ten wydawany jest przez biuro obsługi obywateli (Folkeregistret) w lokalnych urzędach gmin oraz przez cztery Biura Obsługi Obcokrajowców, działające w Aalborgu, Aarhus, Kopenhadze i Odense. Zdobycie numeru CPR umożliwia uzyskanie karty ubezpieczenia zdrowotnego, dzięki której można korzystać z darmowej opieki lekarskiej. By uzyskać CPR, powinieneś przedstawić urzędnikom umowę o pracę, dowód tożsamości oraz potwierdzenie adresu zamieszkania – np. umowę najmu.
Umowę o pracę powinieneś w Danii zawierać na piśmie zawsze, gdy praca trwa dłużej niż miesiąc i średnio dłużej niż 8 godzin w tygodniu. W porozumieniu należy określić m.in. wysokość wynagrodzenia, godziny pracy i przywileje urlopowe. Pracodawca powinien cię również poinformować o obowiązującym układzie zbiorowym mającym zastosowanie w danym przypadku – tak byś mógł sprawdzić, czy twoja umowa jest zgodna z ogólnymi zasadami.
W niektórych zawodach – tzw. regulowanych – będziesz potrzebował dodatkowych świadectw i potwierdzenia kwalifikacji. O które profesje chodzi – sprawdź na stronie www.arbejdstilsynet.dk.
Przy poszukiwaniu pracy warto skorzystać z polskojęzycznej infolinii, czynnej od poniedziałku do czwartku w godzinach 8:30 - 15:30, a w piątek w godzinach 8:30 – 15:00: telefon +45 72 22 33 90. 

Warunki pracy

Godziny pracy. W Danii obowiązuje 37-godzinny tydzień pracy. W ciągu dnia masz zwykle 30-minutową przerwę na lunch. W sektorze publicznym jest ona wliczana do czasu pracy. Za pierwsze trzy nadgodziny otrzymasz 150 proc. stawki, za kolejne – 200 proc. stawki. Czas pracy powinien być tak zorganizowany, abyś miał co najmniej 11-godzinny nieprzerwany okres wypoczynku w ciągu każdej doby.

Podatki. Należą do najwyższych w Europie – np. stawka VAT sięga 25 proc. W 2014 r. podatek od dochodów osobistych obejmował dwa rodzaje zobowiązań: liniowy podatek municypalny, płacony na rzecz samorządu (stawka 22,7-27,8 proc.) oraz progresywny podatek na rzecz skarbu państwa (dla dochodów wyższych od kwoty wolnej od podatku, ale niższych od 421 tys. koron rocznie, powiększonych o dochody z kapitału - stawka wynosiła 5,64 proc.). Ponadto od dochodów osób fizycznych pobierany jest podatek w wysokości 8 proc. na rzecz funduszu zatrudnienia oraz 6-proc. składka na ubezpieczenie zdrowotne. W sumie dochody osób fizycznych mogą być obciążone stawką w wysokości od 44,63 proc. do 51,7 proc.
Na rozliczenie podatku dochodowego masz czas do 1 lipca, składki odprowadza za ciebie pracodawca. Szczegółowe informacje – w języku polskim - na stronie duńskiego Urzędu Celno-Podatkowego.

Urlop. Po roku pracy zatrudnieni mają prawo aż do 5 tygodni urlopu (30 dni, licząc łącznie z sobotami), w tym 18 dni nieprzerwanego urlopu między 1 maja a 30 września. Osoby zatrudnione na drugą i trzecią zmianę mogą liczyć na dodatkowe dwie godziny urlopu za każdy tydzień pracy.

Zasiłek dla bezrobotnych. Nie ma państwowego systemu zasiłków – każdy pracownik musi samodzielnie zdecydować, czy przystępuje do kasy ubezpieczenia od bezrobocia (arbejdsløshedskasse, a-kasse). W Danii działa ich wiele – warto porównać ich oferty.
Zwykle warunkiem ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych jest zarejestrowanie się w pośredniaku, gotowość do pracy, opłacanie składek przez ostatnich 12 miesięcy (można wliczyć okres ubezpieczenia w Polsce) i przepracowanie w ciągu ostatnich trzech lat minimum 52 tygodni. Bezrobocie nie może być wynikiem konfliktu z pracodawcą ani odmowy przyjęcia oferty pracy. Zasiłek wynosi 90 proc. dotychczasowych zarobków osoby ubezpieczonej w ciągu ostatnich 12 tygodni, nie więcej niż 3940 koron tygodniowo. Świadczenie wypłacane jest od 4 dnia bezrobocia przez 5 dni w tygodniu przez jeden rok, maksymalnie przez 2 lata w ciągu 3 lat. Dodatkowe informacje na stronie www.borger.dk.

Bilans zysków i strat

Ile można zarobić... 
W Danii nie ma odgórnie narzuconej płacy minimalnej – najniższe zarobki (løn) ustalane są w ramach układów zbiorowych, zawieranych pomiędzy pracodawcami a pracobiorcami w ramach poszczególnych branż. Związki zawodowe drobiazgowo pilnują, by obcokrajowcy mieli takie same prawa, jak miejscowi pracownicy. Największą centralną związkową jest 3f, które prowadzi internetowy serwis dla pracowników w języku polskim. Według OECD, w 2013 r. średnia roczna pensja w Danii wyniosła 402,9 tys. koron. Przy kursie 1 korona=0,55 zł daje to 223,6 tys. złotych, czyli 18,6 tys. złotych brutto miesięcznie.
Wykonując proste prace, możesz liczyć na 96-103 korony brutto za godzinę pracy.

a ile wydać...
Dania to – obok Szwajcarii i Norwegii - najdroższy kraj Europy. Według Eurostatu, ceny żywności i napojów są tu średnio o 41 proc. wyższe od średniej unijnej (w Polsce stanowią 62 proc. średniej w UE). Utrzymanie – w skromnym wariancie – będzie cię kosztować (w przeliczeniu) ok. 800-1350 euro miesięcznie. 800 euro zapłacisz za sam wynajem mieszkania (kawalerki są nieco tańsze), majątek wydasz też na żywność, nieco tańsza jest odzież. Wynajęcie mieszkania może być sporym wyzwaniem – rynek jest niewielki, bo większość Duńczyków kupuje nieruchomości na własność. Ofert szukaj w prasie – m.in. Jyllands-Posten, Berlingske TidendePolitiken oraz Stiftstidende. W przypadku wynajmu mieszkania przygotuj się na opłacenie depozytu oraz zaliczki za 3 miesiące.

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. W Danii każdy może założyć firmę i prowadzić działalność gospodarczą, z wyłączeniem zawodów wymagających szczególnych kwalifikacji. Jeśli chcesz zacząć działać na własny rachunek, zgłoś się do biura doradztwa zawodowego w gminie, Urzędu Celno-Podatkowego (Skat) lub biura pośrednictwa pracy. Możesz też zajrzeć na portal dla przedsiębiorców www.virk.dk. Tam dowiesz się, jakie obowiązki musisz spełnić, a nawet jakie są twoje szanse na rynku.  
Jeśli jako obcobcokrajowiec chcesz założyć firmę w Danii, postaraj się najpierw o rejestrację pobytu, a następnie załatw w urzędzie gminy własny numer CPR (osobisty NIP). Następnie złóż wniosek o rejestrację (również przez internet) w Duńskim Urzędzie ds. Przedsiębiorstw (Erhvervsstyrelsen). Rejestracja jest dobrowolna, jeśli roczny obrót nie przekracza 50 tys. koron. Duńska administracja maksymalnie ułatwia załatwienie wszystkich niezbędnych formalności związanych z rejestracją i prowadzeniem firmy. Urząd po przyjęciu podania sam przesyła odpowiednie dokumenty do Urzędu Celno-Podatkowego (Skat) w celu nadania numeru identyfikacji podatkowej CVR (NIP firmy). Numer ten jest niezbędny do rozliczania podatku VAT i podatku dochodowego. Firma musi być zarejestrowana w Erhvervsstyrelsen najpóźniej na 8 dni przed rozpoczęciem działalności podlegającej opodatkowaniu lub innym opłatom. 
Więcej informacji dla przedsiębiorców, którzy chcą prowadzić biznes w Danii na stronie www.investindk.dk.

Spółki prawa handlowego. Najpowszechniej stosowane są formy prawne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (ApS), spółki akcyjnej (A/S), jawnej (I/S) i komandytowej (K/S), można również otwierać oddziały (filial) i przedstawicielstwa firmy zagranicznej (salgskantor).
Rejestracją spółek zajmuje się Duński Urząd ds. Przedsiębiorstw (Erhvervsstyrelsen). W przypadku spółki z o.o. kapitał założycielski musi wynosić 80 tys. koron, a akcyjnej – 500 tys. koron. Dodatkowo niezbędne usługi prawników kosztować będą ok. 3-5 tys. koron. Jeśli wyrobisz sobie duński podpis elektroniczny (NemID), spółkę możesz założyć nawet w jeden dzień. Szczegółowe informacje na stronie www.investindk.dk oraz na stronie Ambasady RP w Kopenhadze.

Poszukiwany/poszukiwana

Pracę znajdą pielęgniarki, pracownicy opieki społecznej, opiekunowie osób starszych i chorych oraz kucharze, kelnerzy, mechanicy, spawacze i budowlańcy. W sezonie najłatwiej znaleźć coś w rolnictwie (np. przy zbiorze truskawek) oraz w szkółkach ogrodniczych i leśnych. Praca sezonowa zaczyna się w marcu (szkółki), kończy w grudniu (świąteczne drzewka). Najwyżej cenieni są jednak wykwalifikowani specjaliści: lekarze, inżynierowie i lekarze.
Bezrobocie w Danii w listopadzie 2014 r. wynosiło 6,4 proc. (dane Eurostatu), należało więc do najniższych na Starym Kontynencie.

Praca dla małolata

Dzieci do lat 13 nie mogą wykonywać płatnej pracy poza domem. Do 16. roku życia można podejmować wyłącznie prace lekkie i neutralne dla zdrowia.

Ciekawostki

  • W Danii nie ma jednolitego kodeksu pracy, który regulowałby ogólne relacje między pracodawcami i pracownikami. Reguły gry ustalono w umowie głównej, zawartej między Duńską Federacją Związków Zawodowych a Duńską Konfederacją Pracodawców.
  • Do związków zawodowych należy w Danii ponad 80 proc. pracowników. Jeśli jesteś nowy na rynku – również powinieneś o tym pomyśleć.
  • Jako cudzoziemiec czasowo zatrudniony w Danii możesz płacić niższe podatki! Twoja stawka może wynosić 25 albo 33 proc., o ile pracujesz dla podmiotu duńskiego podlegającego pełnemu obowiązkowi podatkowemu lub dla oddziału firmy zagranicznej, która ma podpisany kontrakt na okres minimum 6 miesięcy, lecz nie dłużej niż na 3 lata (25 proc.) lub 5 lat (33 proc.).
  • Małżonkowie w Danii nie mają prawa do wspólnego rozliczania podatków.
  • Jeśli masz zamiar na stałe mieszkać w Danii, koniecznie postaraj się o NemID – to cyfrowy podpis, niezbędny przy korzystaniu z internetowych usług duńskiej administracji oraz banków.

Opracowano na podstawie danych sieci EURES oraz OECD, Eurostatu i instytucji duńskich.