Norwegia - skarbiec Północy

Skandynawskie królestwo przyciąga co roku tylu pracowników z zagranicy, że aż stworzyło dla nich specjalne placówki. W Centrach Obsługi Pracowników Zagranicznych współpracują ze sobą policjanci, przedstawiciele fiskusa, inspekcji pracy i służb imigracyjnych. Wszystko po to, byś dostał każdą informację, której potrzebujesz.

Norwegia - skarbiec Północy

Najważniejsze formalności

Meldunek. Obowiązek meldunkowy nie istnieje - jako obywatel UE możesz przebywać w Norwegii bez rejestracji przez trzy miesiące. Jeśli jednak przyjeżdżasz z zamiarem przeprowadzki (pobytu dłuższego niż sześć miesięcy), masz obowiązek zgłosić ten fakt do rejestru ewidencji ludności w ciągu 8 dni od wjazdu. Rejestry prowadzone są przez 42 lokalne urzędy skarbowe. Przy zgłaszaniu przeprowadzki otrzymasz norweski numer personalny (fodselsnummer).

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. W Norwegii możesz zostać dłużej niż trzy miesiące, jeśli zarejestrujesz swój pobyt. Warunkiem tego jest m.in. zdobycie pracy, podjęcie studiów lub uruchomienie własnej działalności. W Norwegii możesz też zarejestrować pobyt dłuższy niż 3 miesiące, jeśli zadeklarujesz, że będziesz żył z oszczędności lub zagranicznych świadczeń. 
Przedłużyć pobyt do sześciu miesięcy możesz również zgłaszając się jako poszukujący pracy. W ciągu trzech pierwszych miesięcy pobytu musisz się jednak zarejestrować w norweskim Urzędzie ds. Cudzoziemców i odwiedzić posterunek policji.

Formalności przy podejmowaniu pracy. W momencie, gdy znajdziesz pracę, powinieneś niezwłocznie zarejestrować swój pobyt (o ile nie zrobiłeś tego wcześniej). Najpierw złóż odpowiedni formularz online w norweskim Urzędzie ds. Cudzoziemców (Utlendingsdirektoratet), a następnie z dowodem osobistym i umową o pracę zgłoś się na policję albo do Centrum Obsługi Pracowników Zagranicznych. Centra takie utworzyły wspólnie Inspekcja Pracy, Policja, Urząd Podatkowy i Urząd ds. Cudzoziemców. W Centrach Obsługi zatrudnione są osoby władające wieloma językami, które pomagają w załatwieniu różnego rodzaju formalności.
Jeśli w planach będziesz miał pobyt nie dłuższy niż sześć miesięcy, w momencie rejestracji otrzymasz numer identyfikacyjny (D-nummer). Dzięki temu będziesz mógł wystąpić o kartę podatkową (skattekort), niezbędną przy podejmowaniu pracy (od 2014 r. przesyłana jest w formie elektronicznej do pracodawcy).
Jeżeli jednak twój pobyt będzie trwał dłużej niż sześć miesięcy, musisz złożyć wniosek o norweski numer personalny (fodselsnummer) i zaprzestać używania numeru identyfikacyjnego (D-nummer).
Jeśli po roku pracy w Norwegii stracisz zatrudnienie, masz prawo zostać w tym kraju i szukać pracy tak długo, jak zechcesz. Po pięciu latach zyskujesz prawo stałego pobytu.
Norweskie prawo dopuszcza podobne rodzaje umów, jak w Polsce - m.in. na czas określony i nieokreślony. Te pierwsze mogą być jednak zawierane tylko w wyjątkowych przypadkach. Jako pracownik spoza Norwegii powienieneś zawrzeć umowę na piśmie. Więcej informacji znajdziesz na stronie norweskiej Inspekcji Pracy (Arbeidstilsynet). Standardową umowę o pracę (z tłumaczeniem na język polski) znajdziesz tutaj.

Warunki pracy

Godziny pracy. W Norwegii powinieneś pracować najwyżej 40 godzin tygodniowo i 9 godzin dziennie. Osoby, które pracują na różne zmiany lub w weekendy mogą żądać 36- lub 38-godzinnego tygodnia pracy. Za wykonywanie obowiązków w godzinach nadliczbowych należy ci się wynagrodzenie co najmniej o 40 proc. wyższe od zwykłej stawki. Czas odpoczynku z reguły powinien wynosić 11 godzin w ciągu 24 godzin i 35 godzin w ciągu siedmiu dni, a cotygodniowy czas wolny powinien przypadać na niedzielę lub inny dzień świąteczny.

Podatki. Od ponad 30 lat w Norwegii obowiązuje 28-proc. podatek liniowy od dochodów osobistych. Zatrudnionym przysługują jednak różnego rodaju ulgi. Zagraniczni pracownicy mają do wyboru pomniejszenie dochodu o tzw. odpis standardowy (10 proc., ale nie więcej niż 40 tys. koron) lub skorzystanie z innych odliczeń. Dodatkowo mogą również odliczyć koszty uzyskania przychodu (minstefradrag) oraz kwotę wolną od podatku (personfradrag). Uwaga! Odpis standardowy nie jest przyznawany automatycznie, należy wpisać go w zeznaniu podatkowym. Wybór odpisu standardowego musi dotyczyć obojga małżonków.
Razem z podatkiem zarówno pracownicy, jak i osoby samozatrudnione muszą odprowadzać składki (odpowiednio 7,8 proc. i 11 proc.) na ubezpieczenia społeczne (trygdeavgift) od dochodu osobistego (całkowity dochód bez odliczeń). Stawki VAT wynoszą w Norwegii 8, 14 i 25 proc. Dodatkowe informacje o podatkach – w języku polskim – znajdziesz na stronie norweskiego Urzędu Podatkowego.

Urlop. Pracownicy, którzy rozpoczęli pracę przed 30 października danego roku mają pełne prawa urlopowe – 25 dni wolnych. Jeśli przyszli do pracy po wspomnianym terminie, dostaną tylko 6 dni wolnego. Uwaga – przy naliczaniu urlopu w Norwegii soboty traktuje się jako dni pracy. 25 dni wolnych oznacza w praktyce cztery tygodnie i jeden dzień wolnego. Między 1 czerwca a 30 września masz prawo do trzech tygodni nieprzerwanego urlopu.

Zasiłek dla bezrobotnych. Wypłatą zasiłków dla bezrobotnych zajmuje się Norweski Urząd Pracy i Opieki Społecznej (Arbeids- og velferdsdirektoratet, NAV). Świadczenie przysługuje osobom, którym czas pracy zredukowano o co najmniej o 50 proc. (np. zamiast 30 godzin w tygodniu pracują 10). By uzyskać zasiłek, musisz zarejestrować się jako poszukujący pracy (online lub w placówce NAV w miejscu zamieszkania), a następnie złożyć odpowiedni wniosek (również online).
Zasiłek dla bezrobotnych wynosi około 62,4 procent dochodu przed opodatkowaniem. Świadczenie jest wypłacane przez rok lub dwa lata, w zależności od poziomu dochodów z ostatnich trzech lat przed złożeniem wniosku. Dodatkowe informacje – w języku polskim – na stronie NAV.

Bilans zysków i strat

Ile można zarobić...
W Norwegii płaca minimalna uregulowana jest tylko w kilku sektorach: budownictwie, przemyśle stoczniowym, rolnictwie i ogrodnictwie. Przykładowo, zgodnie z układem zbiorowym (tariffavtaler) obowiązującym w sektorze budowlanym, w listopadzie 2014 r. stawka za godzinę dla pracowników wykwalifikowanych nie mogła być niższa niż 182,5 korony (1 korona=0,48 zł), a dla niewykwalifikowanych – 164 korony.
W 2014 r. - według OECD – średnia roczna pensja w Norwegii wynosiła 474 tys. koron, czyli 226,8 tys. złotych (przy kursie 1 korona=0,48 zł). Miesięcznie daje to w przeliczeniu 18,9 tys. zł.
a ile wydać...
Koszty wynajmu i utrzymania są wysokie. Na mieszkanie np. w Oslo musisz przeznaczyć ok.3700-4000 koron miesięcznie, drugie tyle wydasz na jedzenie. Na wcale nierozrzutne życie będziesz potrzebował ok. 8200 koron, czyli ponad 4000 zł! Formularz standardowej umowy najmu znajdziesz na stronie www.forbrukerportalen.no.
Cen w sklepach nie przeliczaj na złotówki, bo dostaniesz zawału. Jak wynika z danych Eurostatu, ceny żywności i napojów są najwyższe na Starym Kontynencie – o 76 proc. wyższe od średniej w Unii Europejskiej.

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. Działalność gospodarczą możesz zakładać i prowadzić na takich samych warunkach, jak Norwegowie. Jeśli zdecydujesz się na samozatrudnienie (selvstendig næringsdrivende firma) – rejestracja w centralnym rejestrze przedsiębiorstw (Brønnøysund) jest obowiązkowa tylko wówczas, gdy zatrudnisz więcej niż 5 pracowników, z których każdy będzie pracował co najmniej 20 godzin tygodniowo lub prowadził handel towarami przeznaczonymi do ich dalszej sprzedaży. W praktyce działalność warto zarejestrować nawet wtedy, gdy nie jest to prawnie wymagane, zyskasz w ten sposób na wiarygodności oraz otrzymasz wymagany przez niektórych kontrahentów numer.
Osoby pracujące na zasadzie samozatrudnienia obowiązuje podatek w wysokości 11 proc. dochodu brutto rocznie. W przypadku choroby lub urlopu chorobowego osoby samozatrudnione nie są objęte świadczeniami socjalnymi od pierwszego dnia nieobecności.
Więcej szczegółowych informacji znajdziesz na stronach agencji informacji gospodarczej Bedin oraz Izby Handlowej w Oslo.

Spółki prawa handlowego. Jako obywatel kraju UE masz prawo zakładać działalność gospodarczą na takich samych zasadach, jak miejscowi. Do wyboru masz m.in. prywatną spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (Alksjeselskap, AS - odpowiednik polskiej spółki z o.o.), publiczną spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (allmennaksjeselska, ASA - odpowiednik polskiej spółki akcyjnej), spółkę z nieograniczoną odpowiedzialnością (ansvarlig selskap, ANS) oraz spółkę z nieograniczoną odpowiedzialnością, w której każdy z właścicieli odpowiada proporcjonalnie do swojego wkładu (delt ansvar, DA). Szczegółowe informacje o zasadach rejestracji i funkcjonowania znajdziesz na stronie Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Oslo oraz na stronach norweskiego Rejestru Spółek (Brønnøysundregistre).

Poszukiwany/poszukiwana

Najwięcej ofert czeka w budownictwie. Zatrudnienie znajdą także inżynierowie i robotnicy chętni do pracy na platformach wiertniczych, stoczniowcy, spawacze, elektrycy, pielęgniarki i informatycy. W sezonie letnim łatwo także znaleźć coś w branży turystycznej. 

Praca dla małolata

Osoby w wieku 13-14 lat mogą być zatrudniane wyłącznie do pracy lekkiej, która nie zagraża zdrowiu, rozwojowi, i nie przeszkadza w nauce.

Ciekawostki

→ Po pięciu latach stałej pracy w Norwegii możesz starać się o częściową norweską emeryturę, która wynosi – w przeliczeniu - ok. 2000 - 2500 zł miesięcznie.
→ Służba zdrowia w Norwegii jest płatna (współpłacenie). Za wizytę u lekarza rodzinnego zapłacisz 130 koron, poradę specjalisty bez skierowania – 450 koron.
→ Aby otrzymać emeryturę z norweskiego systemu ubezpieczeń społecznych, należy mieć ukończone 67 lat.
→ Jeśli szukasz mieszkania do wynajęcia, a brakuje ci pieniędzy, by opłacić depozyt, zgłoś się do lokalnej gminy. Niektóre z nich udzielają w takich sytuacjach pożyczek lub gwarancji.

Na podstawie danych sieci EURES i informacji instytucji norweskich.