Węgry: pod prąd, ale skutecznie

Ostatnia aktualizacja: 
09.07.2015

Nasi bratankowie wyszli z głębokiej gospodarczej zapaści – kontrowersyjny rząd Victora Orbana doprowadził do zmniejszenia deficytu budżetowego i szybszego wzrostu PKB, przez co znacząco spadło bezrobocie. By zdobyć zatrudnienie, trzeba jednak znać choć podstawy węgierskiego.

Budapeszt
Autor zdjęcia lub licencja: 
Danny Jarvis/flickr.com

Najważniejsze formalności

Meldunek. Obowiązek meldunkowy nie istnieje.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Jeśli planujesz mieszkać na Węgrzech dłużej niż przez 90 dni, musisz postarać się o potwierdzenie prawa pobytu. Będziesz musiał udowodnić urzędnikom, że pracujesz, prowadzisz firmę, studiujesz lub masz pieniądze na dalszy pobyt i nie będziesz obciążał węgierskiego systemu pomocy społecznej. Organem wydającym karty pobytu są biura Urzędu do Spraw Imigracji i Obywatelstwa (Bevándorlási és Állampolgársági HivatalBÁH).

Formalności przy podejmowaniu pracy. Szukając zatrudnienia, możesz skorzystać z oferty Krajowych Służb Zatrudnienia (Nemzeti Foglalkoztatási Szolgálat). A gdy już znajdziesz pracodawcę, dopilnuj, by podpisywana umowa spełniała miejscowe standardy. Generalnie węgierskie prawo dopuszcza trzy rodzaje umów: na okres próbny (zwykle na 30 dni, choć za zgodą pracownika można ją przedłużyć do 3 miesięcy), na czas określony (do 5 lat) oraz na czas nieokreślony. Możliwa jest także m.in. praca na część etatu, leasing pracowniczy i praca zdalna. Dodatkowe informacje w poradniku opracowanym przez Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Budapeszcie.
Gdy podpiszesz umowę, twój pracodawca musi zgłosić zatrudnienie obcokrajowca w miejscowym urzędzie pracy najpóźniej w pierwszym dniu wykonywania przez ciebie obowiązków. Od twojej pensji brutto pracodawca odliczy – oprócz podatku - 1,5 proc. na składkę na szkolenie zawodowe, 10 proc. na składkę emerytalną i 8,5 proc. na kasę ubezpieczeń zdrowotnych (Egészségbiztosítási Pénztár), a także składkę na fundusz pracy.

Warunki pracy

Godziny pracy. Na Węgrzech obowiązuje 40-godzinny tydzień pracy. W wyjątkowych przypadkach dozwolona jest praca 12 godzin dziennie i przez 60 godzin tygodniowo. Stawka za nadgodziny jest o 50 proc. wyższa od standardowej. Po 6 godzinach pracy masz prawo do 20 minut przerwy.

Urlop. Podstawowy wymiar urlopu na Węgrzech dla osób do 25. roku życia wynosi 20 dni. Pracownik w wieku 25 lat ma prawo do 21 dni urlopu, następnie co trzy lata wymiar urlopu zwiększa się o jeden dzień, a po 31. roku życia – co dwa lata o jeden dzień. W efekcie osoby po 45. roku życia mają 30 dni urlopu rocznie. Urlop macierzyński trwa 24 tygodnie, w jego trakcie kobieta pobiera 70 proc. średniego wynagrodzenia z ostatnich miesięcy pracy. Matka może też skorzystać z bezpłatnego urlopu wychowawczego do 3. roku życia dziecka.

Podatki. Na Węgrzech obowiązuje podatek liniowy od dochodów osobistych. W 2015 r. stawka PIT wynosiła 16 proc. i należała do najniższych w Europie. Wysoki jest za to VAT. Stawka podstawowa sięga 27 proc., preferencyjne – 18 proc. i 5 proc. Więcej informacji w poradniku opracowanym przez Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Budapeszcie.

Zasiłek dla bezrobotnych. Na Węgrzech istnieją dwa rodzaje świadczeń dla osób bez pracy: zwykły zasiłek dla bezrobotnych oraz zasiłek przedemerytalny.
Pierwszy z nich przysługuje osobom poszukującym pracy, które:
→ w ostatnich 5 latach były zatrudnione przez co najmniej 360 dni;
→ nie są uprawnione do emerytury lub renty ze względu na wypadek lub niepełnosprawność oraz nie otrzymują zasiłku chorobowego;
→ chcą podjąć pracę i współpracują z właściwym urzędem pracy – ale ten nie jest w stanie zaproponować im odpowiedniego zatrudnienia.
Zasiłki wypłacane są przed okres od 36 do 90 dni. Kwota świadczenia zazwyczaj stanowi 60 proc. wynagrodzenia z ostatnich czterech lat, nie może być jednak mniejsza niż 100 proc. płacy minimalnej. Wypłatą zasiłków i dodatków dla bezrobotnych zajmują się lokalne urzędy pracy. 

Bilans zysków i strat

Ile można zarobić... 
Według Eurostatu płaca minimalna w styczniu 2015 r. wynosiła równowartość 333 euro (1365 zł przy kursie 1 euro=4,1 zł), była więc minimalnie wyższa niż w Czechach (332 euro), ale znacznie niższa niż w Polsce (410 euro).
Średnia roczna pensja na Węgrzech również nie rzuca na kolana. Według OECD przeciętny Węgier w 2013 r. zarabiał rocznie 3 mln forintów, co przy kursach z połowy 2015 r. daje 40,1 tys. zł, czyli 3340 zł miesięcznie. Podobnie jak w wielu innych krajach Europy, na Węgrzech najlepiej zarabiają menedżerowie, bankowcy, informatycy, prawnicy i inżynierowie. Najsłabiej wynagradzane są osoby pracujące w handlu i usługach.

...a ile wydać.
Wynajęcie mieszkania kosztować cię będzie 170-250 euro plus liczniki. W miejscowościach poza Budapesztem może być nawet nieco taniej. Nieco więcej niż w Polsce zapłacisz za żywność. Przy kursie 100 forintów = 1,33 złotego za bochenek chleba na Węgrzech zapłacisz równowartość ok.4 zł, litr mleka będzie cię kosztował 3 zł.

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. Samodzielną działalność na Węgrzech możesz prowadzić na takich samych zasadach, jak obywatele tego kraju. W praktyce jedyną przeszkodą może być fakt skazania za przestępstwo umyślne na karę co najmniej roku (do czasu pełnego zwolnienia od karnych następstw prawnych czynu).
Uruchomienie firmy musisz zarejestrować w lokalnym urzędzie samorządu terytorialnego (Önkormányzati Okmány Iroda). Zgłoszenia dokonuje się drogą elektroniczną - urzędnicy wygenerują ci bezpłatną „bramka petenta" (ügyfélkapu). Po wprowadzeniu prawidłowo wypełnionej ankiety system automatycznie utworzy numer podatkowy i statystyczny przedsiębiorcy, a następnie przekaże jego dane organowi prowadzącemu ewidencję. Następnie przedsiębiorca otrzymuje zaświadczenie o nadanym numerze ewidencyjnym, a organ prowadzący ewidencję zawiadamia urzędy - podatkowy i statystyczny, zakład ubezpieczenia społecznego oraz urząd wg. siedziby spółki, o fakcie wpisania przedsiębiorcy do rejestru osób prowadzących działalność gospodarczą. 
Rejestracja, wprowadzanie zmian, a także zgłoszenie zakończenia działalności są wolne od opłat. Większość dokumentów potrzebnych do rejestracji sprawdzana jest zazwyczaj post factum przez powołane do tego instytucje.
Więcej informacji o rejestrowaniu działalności indywidualnej znajdziesz w przewodniku przygotowanym przez Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady Polskiej w Budapeszcie.

Spółki. Na Węgrzech możesz prowadzić działalność gospodarczą w formie: spółki bez osobowości prawnej (spółka jawna - közkereseti társaság; spółka komandytowa - betéti társaság), spółki z osobowością prawną (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - korlátolt felelősségű társaság lub spółka akcyjna – részvénytársaság), europejskiego stowarzyszenia gospodarczego i spółki europejskiej.
Tworzoną spółkę należy wpisać do rejestru handlowego (cégbiróság) – procedurę załatwia się w odpowiednich wydziałach lokalnych sądów. Konieczne jest uprzednie spisanie umowy spółki oraz m.in. założenie konta w banku. Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej spółka musi uzyskać numer typu REGON w węgierskim Głównym Urzędzie Statystycznym (Központi Statisztikai Hivatal - KSH), numer ewidencyjny podatnika w urzędzie skarbowym (APEH) i numer węgierskiego ZUS (TBK). W przypadku spółki z o.o. minimalny kapitał wynosi 3 mln forintów, a w spółce akcyjnej – 20 mln forintów (w przeliczeniu na złote to odpowiednio 40 tys. i 267 tys.). Opłata za rejestrację spółki akcyjnej, której akcje nie są notowane i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wynosi 80 tys. Ft, rejestracja innej osoby - 100 tys. Ft, spółek bez osobowości prawnej 50 tys. Ft.
Więcej szczegółów nt. procedury rejestrowania spółki z o.o. znajdziesz w poradniku na stronie Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady Polskiej w Budapeszcie.

Poszukiwany/poszukiwana

Najłatwiej o pracę w budownictwie, przemyśle przetwórczym i handlu. Brakuje też inżynierów i pielęgniarek. W sezonie znajdziesz pracę w rolnictwie - przy zbiorze winogron, słoneczników, oliwek i fig. Znajomość języka węgierskiego jest bardzo przydatna.
Generalnie sytuacja na węgierskim rynku pracy jest podobna do panującej w Polsce. W styczniu 2015 r. stopa bezrobocia wynosiła 7,5 proc. (według Eurostatu), była więc minimalnie niższa od notowanej w naszym kraju (7,8 proc.).

Praca dla małolata

Węgierski Kodeks pracy pozwala na zatrudnianie osób powyżej 16. roku życia. Młodocianych pracowników obowiązuje dwuletni okres ochronny: w tym czasie ich czas pracy nie może przekroczyć 8 godz. dziennie i 40 godzin w tygodniu. Jeżeli pracują minimum 4,5 godz., mają prawo do 30-min. przerwy, nie mogą być też zatrudnieni na nocnej zmianie.

Ciekawostki

wiosną 2015 r. zapowiedziano na Węgrzech obniżkę podatków. Od 2016 r. stawka PIT ma spaść do 15 proc.