Wielka Brytania - kraj pierwszego wyboru

Wielka Brytania to wciąż podstawowy kierunek wybierany przez Polaków szukających szczęścia za granicą. Bezrobocie jest tu niskie, pensje bardzo przyzwoite, a język najbardziej przyswajalny z możliwych. Zawsze można też liczyć na pomoc miejscowych rodaków, co przynajmniej na starcie ma olbrzymie znaczenie.

Wielka Brytania - kraj pierwszego wyboru

Najważniejsze formalności

Meldunek. Obowiązek meldunkowy nie istnieje.

Legalizacja pobytu powyżej 90 dni. Wielka Brytania to wyjątek na mapie Europy – nawet jeśli będziesz chciał tu mieszkać dłużej niż 90 dni, nie musisz starać się o żadne zezwolenia. Jeśli jednak z potwierdzeniem pobytu czujesz się spokojniej – możesz wystąpić o udzielenie rezydentury czasowej, czyli wydanie registration certificate. Dokument ten, a właściwie nalepka zwana też winietą, będzie niezbędna np. w sytuacji, gdybyś chciał podjąć pracę, założyć konto w banku lub sprowadzić na Wyspy członków swojej rodziny, niebędących obywatelami UE.
By uzyskać registration certificate, będziesz musiał przedstawić ważny paszport lub dowód, akt urodzenia lub ślubu oraz dwa zdjęcia. Osoby zatrudnione będą też musiały przygotować zaświadczenie o tym, że pracują, studenci – potwierdzenie z uczelni, samozatrudnieni – dowód opłacania ubezpieczenia zdrowotnego (zarejestrowania w National Insurance), a żyjący z oszczędności – potwierdzenie ubezpieczenia i posiadania odpowiednio pokaźnej gotówki. Certyfikat mogą też uzyskać bezrobotni, emeryci i niezdolni do pracy.
Wniosek o udzielenie rezydentury tymczasowej (formularz EEA1) oraz dalsze informacje dostępne są na stronie UKBA. Opłata za wydanie certyfikatu wynosi 55 funtów.
Po 5 latach mieszkania, pracy, studiowania lub samozatrudnienia w Wielkiej Brytanii można - ale nie trzeba - ubiegać się o rezydenturę stałą (prawo do stałego pobytu - permanent residence).

Formalności przy podejmowaniu pracy. Od 1 maja 2011 r. Polacy podejmujący pracę w Wielkiej Brytanii nie muszą się już rejestrować w brytyjskim MInisterstwie Spraw Wewnętrznych (Home Office). Koniecznie powinni za to postarać się o numer ubezpieczenia społecznego (National Insurance number). Składa się on z liter i cyfr i jest indywidualnym numerem nadawanym na całe życie. Jest on niezbędny, by podjąć pracę (ubiegać się o pracę), uzyskać kredyt studencki czy skorzystać ze świadczeń społecznych. By uzyskać NI Number, najlepiej skontaktować się z Jobcentre Plus (tel. 0845 600 0643, od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00-20.00).
Umowy o pracę zwykle zawierane są ustnie, jednak pracodawca w ciągu dwóch miesięcy ma obowiązek dostarczyć ci oświadczenie (written statement of employment particulars), zawierające twoje dane i szczegóły dotyczące twojej pracy i płacy.
Jako pracownik spoza Wielkiej Brytanii możesz poprosić o normalną umowę na piśmie. Gdy ją otrzymasz, sprawdź dokładnie proponowane warunki pracy – i nie podpisuj, jeśli czegoś nie rozumiesz. Umowy można zawierać na pełen etat lub jego część oraz na czas określony lub na stałe. W Wielkiej Brytanii obowiązują przepisy, które mają zagwarantować, by osoby pracujące w niepełnym wymiarze godzin nie były traktowane gorzej niż pracownicy zatrudnieni na pełen etat.
Uważaj na naciągaczy! Nie wszyscy pośrednicy uczciwie wykonują swoją pracę.

Warunki pracy

Godziny pracy. Standardowo tydzień pracy liczy 37,5 godziny. W wyjątkowych sytuacjach i za dodatkowym wynagrodzeniem pracodawca może wydłużyć tydzień pracy maksymalnie do 48 godzin – musi mieć jednak pisemną zgodę pracownika. Pracujący więcej niż 6 godzin dziennie mają prawo do 20 minut przerwy w ciągu dnia. Więcej informacji o warunkach zatrudnienia na stronie brytyjskiego rządu.

Urlop. Pracownicy mają prawo do 28 dni płatnego urlopu, ustawowy urlop macierzyński trwa 52 tygodnie. Dodatkowe informacje w rządowym poradniku.

Podatki. W Wielkiej Brytanii podatek zapłacisz m.in. od zarobków z tytułu zatrudnienia, dochodów z samozatrudnienia, odsetek od oszczędności, dochodów z inwestycji oraz emerytury i zasiłków państwowych. Pracowników obowiązują obecnie trzy progi podatkowe: 20 proc. (przy dochodach rocznych do 32 tys. funtów), 30 proc. (dochody 32-150 tys. funtów) oraz 45 proc. (powyżej 150 tys. funtów).
Rok podatkowy trwa od 6 kwietnia do 5 kwietnia. Zeznanie podatkowe w formie papierowej składasz do 31 października, w formie elektronicznej – do 31 stycznia. Za niedotrzymanie terminów grozi kara – 100 funtów.
Podstawowa stawka VAT w Wielkiej Brytanii to 20 proc., obniżona – 5 proc.

Zasiłek dla bezrobotnych. Świadczenie (jobseeker’s allowance, JSA) przysługuje osobom, które nie pracują lub pracują mniej niż 16 godzin tygodniowo. W Wielkiej Brytanii istnieją dwa rodzaje zasiłków: contributions-based JSA wypłacany jest osobom, które zapłaciły odpowiednią liczbę składek na ubezpieczenie społeczne (NICs) w ciągu dwóch lat poprzedzających rok podatkowy, w którym ubiegają się o zasiłek. Świadczenie wypłaca urząd pracy, maksymalnie przez 182 dni.
Druga forma zasiłku to income-based JSA, uzależniony od dochodów i oszczędności. Może go otrzymać osoba, która nie wpłaciła wystarczająco dużo składek NICs i ma niskie dochody.
Maksymalna stawka zasiłku contributions-based JSA dla osób w wieku 16-24 lata wynosi 56,80 funtów tygodniowo, dla osób w wieku 25 lat i więcej – 71,7 funtów (2014 r.). W przypadku income-based JSA maksymalne stawki są identyczne.
Więcej informacji o zasiłkach na stronie brytyjskiego rządu.

Bilans zysków i strat

Ile można zarobić...
Minimalna płaca dla pracowników powyżej 21. roku życia wynosi 6,31 funta za godzinę (październik 2013 r.), czyli 36,6 zł (przy kursie 1 funt=5,8 zł. Młodzi pracownicy mogą zarabiać mniej: minimalna stawka dla osób w wieku 16-17 lat to 3,72 funta za godzinę, a dla osób pomiędzy 18. a 20. rokiem życia - 5.03 funta za godzinę.
Średnie wynagrodzenia – w porównaniu z polskimi – są kuszące. Według OECD w 2014 r. przeciętna roczna pensja sięgała 31,7 tys. funtów – to ok. 183,8 tys. zł (przy kursie 1 funt=5,8 zł). Kucharz w Wielkiej Brytanii zarabia 1200-1400 funtów miesięcznie, lekarz specjalista z wieloletnim doświadczeniem - nawet 6000 funtów, kierowcy - od 1500 funtów, budowlańcy - 1200 funtów, inżynier - 2000 funtów, a sekretarka - nawet 2500 funtów. 

...a ile wydać
Utrzymanie w Wielkiej Brytanii jest drogie, szczególnie w Londynie. Na życie w stolicy będziesz musiał wydać nawet o 25 proc. więcej niż twoi koledzy czy koleżanki mieszkający na prowincji (czyli ok. 180-200 funtów na tydzień). Połowa tej sumy to koszty wynajmu, reszta - wydatki na jedzenie, przejazdy itp. Uwaga! Jeśli wybierasz się do Wielkiej Brytanii nie mając zagwarantowanej pracy, musisz zabrać ze sobą 1000-1500 funtów, by mieć za co żyć, zanim znajdziesz posadę.
Według danych Eurostatu, ceny żywności i napojów w Zjednoczonym Królestwie są minimalnie wyższe od średniej unijnej (101 proc.), za to o połowę drożej niż przeciętnie w Unii zapłacimy za alokohole (dane z 2013 r).

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. Rejestrowanie samodzielnej działalności (sole trader) powinieneś zacząć od wizyty w lokalnym Jobcentre Plus – to oddział brytyjskiego Ministerstwa Pracy i Emerytur (Department for Work and Pensions). Urzędników poproś o numer ubezpieczenia społecznego (National Insurance Number), bez którego nie ruszysz z miejsca. Więcej informacji na temat National Insurance number można uzyskać na stronie Urzędu ds. Podatków i Ceł (HM Revenue and Customs), a adresy punktów JobcentrePlus – na stronie www.dwp.gov.uk.
Drugi krok w zakładaniu działalności to rejestracja w Urzędzie ds. Podatków i Ceł. W tym celu musisz wypełnić wniosek CWF1 i przesłać go pocztą, zanieść osobiście lub... podyktować przez telefon, korzystając z infolinii (08459 154515 ). 
Rejestracji samozatrudnienia należy dokonać w ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia działalności. Niedopełnienie tego obowiązku skutkuje karą w wysokości 100 funtów.
Do obowiązków samodzielnego przedsiębiorcy należy opłacanie podatków i składek na ubezpieczenie społeczne (tzw. Class 2 National Insurance Contributions). Ich wysokość nie zależy od dochodów – jest ustalana odgórnie. W latach 2013-2014 wynosiła 2,7 funta tygodniowo (płatne kwartalnie). Obowiązkiem przedsiębiorcy jest również prowadzenie odpowiedniej ewidencji. Nie trzeba natomiast prowadzić księgowości - wszystkie kwoty do zapłaty oblicza urząd podatkowy.
Dodatkowo o
soby samozatrudnione przy składaniu rocznego zeznania opłacają Class 4 National Insurance Contributions, którego wysokość zależy od osiągniętych dochodów (przy dochodach rocznych między 7755 do 41450 funtów stawka wynosi 9 proc.). Co ważne, podatki samozatrudnionych są niższe niż pracujących normalnie na etacie (tzw. Class 1). Na stronie Urzędu ds. Podatków i Ceł znajdziesz dokładne informacje o stawkach NIC oraz dodatkowe informacje na temat zakładania i prowadzenia działalności.

Spółki. Możesz je zakładać równie swobodnie jak w Polsce – choć nie znaczy to, że procedury są proste i tanie.

Do wyboru masz:
- spółki kapitałowe (private company limited by shares - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością do wysokości udziałów, private company limited by guarantee - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością do wysokości poręczenia, private unlimited company - udziałowcy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania całym swoim majątkiem, public limited company - odpowiedzialność udziałowców ogranicza się do wysokości wniesionych wkładów);
 - spółki partnerskie (partnership) i pośrednie (limited liability partnership, LLP).

Prowadzenie przedsiębiorstwa na podstawie przepisów o spółkach kapitałowych wymaga uzyskania wpisu (incorporation) do rejestru przedsiębiorstw (Companies Houseodpowiednik polskiego Krajowego Rejestru Sądowego). W celu rejestracji spółki potrzebne są następujące dokumenty: formularz rejestracyjny IN01 (w nim wskazujesz m.in. nazwę i zakres działania firmy), Memorandum of Association (spełnia rolę umowy założycielskiej) oraz Articles of Association (AoA) (pełni rolę statutu spółki). Opłata za zgłoszenie spółki wynosi od kilkunastu do kilkudziesięciu funtów, w zależności od formy złożenia dokumentów oraz oczekiwanego terminu załatwienia sprawy.
W celu rejestracji spółki partnerskiej (LLP) musisz wysłać do właściwego oddziału Companies House formularz rejestracyjny LLIN01 (Application to register limited liability partnership) z informacjami m.in. o partnerach wyznaczonych do reprezentowania spółki (tzw. designated partners). Opłata za zgłoszenie papierowe standardowe wynosi 20 funtów.
Przed wysłaniem formularza rejestracyjnego można sprawdzić nazwy już istniejących spółek na stronie Companies House (funkcja WebCheck, usługa darmowa). Dodatkowo warto sprawdzić bazę danych Trade Marks Register prowadzoną przez Urząd. ds. Własności Intelektualnej (UK Intellectual Property Office), by upewnić się, że proponowana nazwa nie jest identyczna lub podobna do zastrzeżonego znaku towarowego.  Dalsze informacje na stronie Business Link – rządowej organizacji zajmująca się wspieraniem rozwoju przedsiębiorczości. 

Poszukiwany/poszukiwana

Wyspy Brytyjskie to wciąż dobre miejsce do pracy – we wrześniu 2014 r. stopa bezrobocia w Zjednoczonym Królestwie wynosiła zaledwie 5,9 proc. Pracę łatwo znajdą kucharze, kelnerzy, kierowcy oraz budowlańcy i rzemieślnicy. Problemu z zatrudnieniem nie będą miały również pielęgniarki, dentyści i opiekunowie osób starszych. Warunkiem zatrudnienia zwykle jest znajomość angielskiego – przynajmniej w stopniu komunikatywnym. Anglicy nie mają ochoty porozumiewać się z pracownikami na migi - jest zbyt wielu chętnych, z którymi można się dogadać. Na największe pensje liczyć mogą oczywiście finansiści i pracownicy branży reklamowej.
Jeśli zamierzasz wyjechać do pracy na lato, zacznij jej szukać znacznie wcześniej, np. w maju. Potem może być już za późno!

Praca dla małolata

Pracy w Wielkiej Brytanii możesz szukać po skończeniu 16. roku życia. Są jednak pewne ograniczenia: pracownicy w wieku 16 i 17 lat mogą maksymalnie pracować 8 godzin dziennie lub 40 godzin tygodniowo, wykonując wyłącznie prace lekkie i w określonych godzinach dnia.
Za prace niestosowne dla młodzieży uważa się np. rozwożenie mleka, obsługę w kinach i teatrach, pracę w kuchni, barze czy nocnym klubie.

Ciekawostki

→ Ze względu na poprawność polityczną, w Wielkiej Brytanii w CV nie umieszczamy zdjęcia, daty urodzenia, adresu zamieszkania, informacji o rodzinie, stanie cywilnym, dzieciach i narodowości.
→ W Wielkiej Brytanii obowiązuje rozbudowy system zasiłków i dodatków, który w ostatnich latach część polityków chce ograniczyć. Dopóki można – warto korzystać. Dostępne są m.in. zasiłki dla osób o niskich dochodach (Income support) – 56,80 funtów tygodniowo, zasiłek rodzinny (Child benefit) – 20,3 funta na najstarsze dziecko i 13,40 na każde kolejne.
→ Brytyjczycy są powściągliwi i nie okazują uczuć. Nie są też zbyt chętni, by zapraszać nowo poznane osoby do domu. Wszak to właśnie z ich kraju wywodzi się znane powiedzenie: My home is my castle (Mój dom jest moją twierdzą).
→ Nigdy nie mów źle o rodzinie królewskiej i jej członkach! Brytyjczycy są bardzo dumni z tego, że mają królową. Zawsze możesz zagaić o pogodzie - to ukochany temat w Wielkiej Brytanii. I można ponarzekać, co z kolei jest podobno polską specjalnością...

Opracowano na podstawie informacji sieci Eures oraz danych instytucji brytyjskich i polskiego MSZ.