Włochy - dla ludzi z temperamentem

Słonecznej Italii nie ominęły bolesne cięcia spowodowane kryzysem. O pracę jest dużo trudniej niż jeszcze kilka lat temu, w dodatku warunki zatrudnienia są znacznie mniej atrakcyjne. Włochy pozostają królestwem małych, rodzinnych firm – by znaleźć w nich zatrudnienie, trzeba dobrze znać miejscowy język.

Colosseum

Najważniejsze formalności

Meldunek. Jeśli nie przebywasz we Włoszech w celu turystycznym, masz osiem dni na zameldowanie się w najbliższym komisariacie policji. Przy okazji możesz złożyć wniosek o wydanie karty pobytu.

Legalizacja pobytu powyżej 90 dni. Jeśli chcesz zatrzymać się w Italii na dłużej niż trzy miesiące, musisz zarejestrować się w lokalnym odpowiedniku urzędu stanu cywilnego (Ufficio Anagrafe del Comune lub Municipio) i udowodnić, że masz pracę, własną firmę, studiujesz lub posiadasz środki umożliwiające utrzymanie się. Zabierz ze sobą: paszport lub dowód, dwa zdjęcia paszportowe i zaświadczenie o ubezpieczeniu zdrowotnym. Dodatkowe informacje na stronie Ministerstwa Pracy i Polityk Społecznych.

Formalności przy podejmowaniu pracy. By podpisać umowę o pracę, musisz najpierw postarać się o włoski numer identyfikacji podatkowej (Codice Fiscale). Bez niego nie dostaniesz się np. do lekarza i nie wynajmiesz mieszkania. Numer uzyskasz w jednym z urzędów skarbowych (Agenzia delle Entrate), które we Włoszech podlegają Ministerstwu Gospodarki i Finansów (Ministero dell’Economia e delle Finanze).
Umowa o pracę we Włoszech jest zwykle podpisywana na czas nieokreślony, ale w szczególnych przypadkach, spowodowanych np. czynnikami technicznymi czy organizacyjnymi, możliwe jest zawarcie również umowy terminowej. Umowa na czas określony musi być zawarta na piśmie i powinna precyzować dokładny czas i termin wygaśnięcia. Gdy umowa o pracę ma charakter ustny, pracodawca ma obowiązek dostarczenia pracownikowi dokumentu, na którym będą podane następujące informacje: dane pracodawcy i pracownika, przysługująca ilość dni wolnych od pracy, dzień w którym pracownik będzie otrzymywał zapłatę, a także warunki rozwiązania umowy oraz ilość czasu pracy w ujęciu dziennym lub tygodniowym.
Podejmując pracę we Włoszech, warto postarać się o założenie tzw. skrzynki skarbowej (cassetto fiscale) – to rodzaj internetowego archiwum, zawierającego m.in. wszystkie roczne deklaracje podatkowe, informacje na temat wykorzystanych ulg podatkowych i zwrotów podatku jakie otrzymaliśmy oraz korespondencję wysyłaną nam przez urząd. By założyć skrzynkę, należy zgłosić się do włoskiego urzędu skarbowego. Szczegóły w broszurze sieci Eures.

Warunki pracy

Godziny pracy. Czas pracy we Włoszech wynosi 40 godzin tygodniowo, co nie oznacza, że codziennie trzeba pracować 8 godzin – włoskie przepisy dopuszczają tu elastyczność. Wraz z nadgodzinami (lepiej płatne – np. w branży mechanicznej dostaniesz za nie 125-135 proc. stawki) czas pracy nie może przekroczyć 48 godzin. Nadgodzin nie może być więcej niż 250 rocznie.
Szczegółowe warunki pracy są określone w zbiorowych kontraktach pracy (Contratto Colletivo Nazionaledi LavoroCCNL), zawartych w 14 sektorach działalności zawodowej. Są to: rolnictwo, chemia, mechanika, tekstylia, żywność i przemysł rolny, budownictwo, poligrafia i rozrywka, handel, transport, kredyty i ubezpieczenia, firmy usługowe, administracja państwowa, instytucje prywatne, inne. 

Urlop. Pracownikom przysługuje ustawowo 26 dni urlopu. Obowiązkowy urlop macierzyński rozpoczyna się na dwa miesiące przed przewidywaną datą porodu, a kończy trzy miesiące po urodzeniu dziecka.

Podatki. W przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych (IRE) obowiązują stawki progresywne: 22 proc. (do 15 tys. euro rocznie), 26 proc. (15-28 tys. euro), 38 (28-55 tys. euro), 41 (55-75 tys. euro) oraz 43 proc. (powyżej 75 tys. euro). Podobnie jak w innych krajach, możesz skorzystać z różnego rodzaju ulg i odliczeń, m.in. związanych z wydatkami na edukację dzieci, pracami remontowymi, a nawet wydatkami na weterynarza. Kwota wolna od podatku wynosi ok. 8 tys. euro.
Czas na złożenie zeznania masz aż do 31 lipca. Jeśli będziesz miał z tym problemy – zgłoś się po pomoc do Centrów Pomocy Fiskalnej przy związkach zawodowych (Centro Assistenza Fiscale, CAF). Podstawowa stawka VAT wynosi 22 proc., stawki obniżone wynoszą 4 i 10 proc.

Zasiłek dla bezrobotnych. W 2013 r. Włochy zmieniły system pomocy osobom bezrobotnym. Dotychczasowe zasiłki (indennità di disoccupazione non agricola ordinaria, indennità di mobilità oraz indennità di disoccupazione speciale nell’edilizia) zostały zastąpione zasiłkiem ASPI (L'Assicurazione Sociale per l’Impiego).
Przysługuje on osobom, które straciły pracę nie z własnej winy lub zrezygnowały z tzw. słusznego powodu, zarejestrowały się w urzędzie pracy (Centro per l’Impiego) i zadeklarowały natychmiastową gotowość podjęcia pracy, a także opłacały składki na ubezpieczenia społeczne (contributi) przez co najmniej dwa lata. Okres pobierania zasiłku zależy od wieku bezrobotnego (trwa od 8 miesięcy do 16 miesięcy), a wysokość świadczenia jest uzależniona od średniej pensji z ostatnich dwóch lat. Zasiłek jest stopniowo zmniejszany co 6 miesięcy, wnioski przyjmowane są wyłącznie telefonicznie lub elektronicznie.
Więcej szczegółów na stronie włoskiego odpowiednika ZUS-u - Krajowego Instytutu Zabezpieczenia Społecznego (Istituto Nazionale di Previdenza Sociale, INPS).

Bilans zysków i strat

Ile można zarobić...
We Włoszech minimalne wynagrodzenie jest ustalane odrębnie dla różnych grup zawodowych. Przykładowe średnie pensje: robotnik na budowie 50-100 euro dziennie, pomoc domowa ok. 600 euro miesięcznie (plus wyżywienie), opiekunka do dzieci, pielęgniarka w prywatnej klinice - od 1300 do 2000 euro, informatyk 2200 euro, dyrektor fabryki 5000 euro.
Ogólnie - w porównaniu z innymi krajami zachodniej Europy - pensje we Włoszech są niskie – według OECD w 2014 r. przeciętne roczne wynagrodzenie wynosiło 28,4 tys. euro. Zgodnie z większością umów zbiorowych pracownikom przysługuje 13. pensja w grudniu i 14. pensja w czerwcu.

a ile wydać...
Z wyjątkiem największych miast, koszty zakwaterowania są niewiele wyższe niż w Polsce. W Mediolanie, uważanym za najdroższe miasto Włoch, za kawalerkę trzeba zapłacić od 700 euro (ok. 2,8 tys. zł), a za mieszkanie dwuokojowe od 1,5 tys. euro (6 tys. zł). W Rzymie kawalerka kosztuje 400 euro miesięcznie, a mieszkanie dwupokojowe - 1200 euro, w Katanii ceny wynoszą odpowiednio 350 i 600 euro.
Ceny w sklepach również są wyższe niż w Polsce: według Eurostatu w 2013 r. średnie ceny żywności i napojów we Włoszech były o 13 proc. wyższe niż przeciętnew Unii (dla porównania w Polsce stanowiły 62 proc. średniej). W sumie wyżywienie, transport i drobne przyjemności będą cię kosztowały ok. 500-700 euro miesięcznie. 

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. Jeśli chcesz we Włoszech pracować na własny rachunek, musisz przede wszystkim sprawdzić, czy twój zawód nie znajduje się na liście profesji regulowanych – wtedy konieczne będzie spełnienie dodatkowych wymagań. Warto również poznać ogólne regulacje dotyczące danej branży oraz wymogi sanitarne (szczególne dotyczy handlu i gastronomii).
Od 2010 r. wszystkie formalności związane z rejestrowaniem jednoosobowej działalności (imprese individuali) załatwia się drogą elektroniczną w ramach jednej procedury – tzw. Comunicazione Unica. Zamiast biegać od urzędu do urzędu i załatwiać kolejne numery i wpisy, wystarczy skorzystać z darmowego oprogramowania dla początkujących przedsiębiorców (ComUnica), umożliwiającego wygenerowanie wniosku, obejmującego m.in. formularz rejestracji firmy w rejestrze handlowym (Registro delle Imprese), wniosek o przyznanie numeru identyfikacji podatkowej i numeru VAT (Codice fiscale/partita IVA) oraz wniosek o rejestrację we włoskim odpowiedniku ZUS-u - Krajowym Instytucie Ubezpieczeń Społecznych (Istituto Nazionale di Previdenza Sociale, INPS).
Wniosek Comunicazione Unica należy przesłać do odpowiedniej Izby Handlowej, która informuje o jego wpłynięciu pozostałe instytucje (urząd skarbowy, włoski ZUS itd.). Warunkiem złożenia Comunicazione Unica jest posiadanie podpisu elektronicznego oraz adresu certyfikowanej poczty elektronicznej (PEC). Informację potwierdzającą wpis do rejestru otrzymasz w ciągu pięciu dni od złożenia oświadczenia – na adres poczty elektronicznej PEC oraz na adres nadawcy dokumentacji. Pozostałe instytucje – m.in. urząd skarbowy – przysyłają podobne potwierdzenia w ciągu 7 dni.

Spółki. Jako początkujący biznesmen masz do wyboru: spółkę zwykłą (societa semplice), spółkę jawną (societa in nome colletivo, S.n.c), zwykłą spółkę komandytową (societa in commandita semplice, S.a.s) oraz spółki kapitałowe: akcyjną (societa per azioni, S.pA), komandytowo-akcyjną (societa in accomandita per azioni, S.a.p.a) oraz z ograniczoną odpowiedzialnością (societa a responsabilita limitada, s.r.l).
Procedura rejestracji jest podobna jak w przypadku samodzielnej działalności. Należy skorzystać z bezpłatnego oprogramowania pod nazwą ComUnica, stanowiącego swego rodzaju przewodnik dla użytkownika (Guida alla compilazione della comunicazione unica d’impresa) do wypełnienia we właściwy sposób wszystkich dokumentów związanych z powstaniem spółki. Elektroniczny wniosek przesyła się do właściwej terytorialnie izby handlowej (Camera di Commercio Industria Artigianata Agricoltura, CCIAA), prowadzącej rejestr przedsiębiorstw. Oświadczenie (comunicazione) złożone w izbie handlowej jest następnie przesyłane przez urzędników do pozostałych instytucji: urzędu skarbowego, zakładowi ubezpieczeń społecznych i zakładu ubezpieczeń z tytułu wypadków.
Warunkiem złożenia Comunicazione Unica jest posiadanie podpisu elektronicznego oraz adresu certyfikowanej poczty elektronicznej (PEC).W ciągu 5 dni właściwa izba handlowa wysyła informację o wpisie spółki do rejestru na adres poczty elektronicznej PEC spółki oraz na adres nadawcy dokumentacji. W ciągu 7 dni czynią to natomiast poszczególne zainteresowane instytucje, wysyłając informacje do spółki i do rejestru firm. Więcej informacji na stronie rejestru firm (Registro Imprese).

Poszukiwany/poszukiwana

Bezrobocie we Włoszech jest wyższe nie tylko od średniej w UE, ale również średniej w krajach strefy euro. Według danych Eurostatu, w listopadzie 2014 r. zatrudnienia nie miało tu 13,4 proc. mieszkańców. Bez większych problemów pracę we Włoszech znajdą jednak polskie pielęgniarki, opiekunki dzieci i osób starszych (badanti) oraz pomoce domowe - o ile mówią choć trochę po włosku. Cenieni są również architekci, budowlańcy oraz inżynierowie w budownictwie i przemyśle chemicznym.

Latem w nadmorskich miejscowościach poszukuje się przede wszystkim kucharzy, barmanów i kelnerów oraz zbieraczy cytrusów i winogron.

Praca dla małolata

Pracę we Włoszech mogą podjąć osoby powyżej 15. roku życia - pod warunkiem, że zakończyły obowiązkowy etap nauki szkolnej. Młodzieży poniżej 16. roku życia oraz kobietom do 18 lat nie wolno wykonywać prac niebezpiecznych dla zdrowia.

Ciekawostki:

 - w 2012 r. Włochy zmieniły system emerytalny. Obecnie jest on oparty o zasadę zdefiniowanej składki. Innymi słowy: im więcej dana osoba odłoży w czasie swojej aktywności zawodowej, tym większą emeryturę otrzyma. Reforma obejmuje też wydłużenie wieku emerytalnego, docelowo do 70 lat dla obu płci.
 - włoski Krajowy Instytut Ubezpieczeń od Wypadków przy Pracy (Istituto Nazionale per Assicurazione contro gli Infortuni sul Lavoro, INAIL) oraz INPS (włoski ZUS) uruchomiły wspólną infolinię na temat świadczeń socjalnych (m.in. emerytur, rent, zasiłków rodzinnych i dla bezrobotnych). Odpowiedzi udzielane są w 8 językach, w tym również po polsku. Dla numerów stacjonarnych: 803164, dla komórkowych:  06164164