Szwajcaria - tylko dla orłów

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2015

Helweci wyraźnie boją się napływu imigrantów. Choć od maja 2014 r. nie obowiązują już ograniczenia w napływie pracowników z krajów UE (z wyjątkiem Chorwacji, Bułgarii i Rumunii), w każdej chwili mogą się pojawić. W lutym 2014 r. za wprowadzeniem limitów opowiedzieli się bowiem sami obywatele w trakcie referendum. Na wykonanie ich woli władze w Bernie mają trzy lata.

Szwajcaria

Najważniejsze formalności

Meldunek. Przez 90 dni możesz mieszkać w Szwajcarii bez żadnych formalności, o ile w tym czasie nie zdecydujesz się podjąć pracy. Jeśli podpiszesz umowę lub podejmiesz działalność zarobkową, rejestracja pobytu jest niezbędna (załatwisz to przez internet), ale żadne pozwolenie nie jest ci potrzebne. No, chyba, że zechcesz zostać w Szwajcarii dłużej niż trzy miesiące.

Legalizacja pobytu powyżej 90 dni. Jeśli przybywasz do Szwajcarii nie w celach turystycznych, tylko z zamiarem dłuższego pobytu i podjęcia pracy, po przyjeździe masz 14 dni na zgłoszenie się do lokalnego urzędu ds. pracy i imigracji (nazwy urzędów różnią się w zależności od kantonu). U urzędników składasz wniosek o wydanie tzw. pozwolenia L (Kurzaufenthaltsbewilligung), umożliwiającego zamieszkiwanie w Szwajcarii przez maksymalnie 364 dni. Warunkiem uzyskania zezwolenia jest przedstawienie umowy o pracę (lub dokumentów księgowych, jeśli pracujesz jako samozatrudniony), ważnego dowodu osobistego, kopii umowy o wynajęcie mieszkania i jednego zdjęcia paszportowego. Do urzędników musisz zgłosić się ponownie przed wygaśnięciem pozwolenia – by je przedłużono.
Jeśli nie masz pracy (choć jej szukasz), pozwolenie na pobyt krótkoterminowy dostaniesz tylko wtedy, gdy udowodnisz, że posiadasz wystarczające środki na swe utrzymanie (szczegóły na stronie ch.ch).
Gdy zapuścisz już w Szwajcarii korzenie, będziesz mógł starać się o  tzw. pozwolenie B (Aufenthaltsbewilligung) – prawo pobytu na 5 lat, a po tym okresie – o pozwolenie C (Niederlassungsbewilligung). Dodatkowe informacje znajdziesz na stronie Krajowego Sekretariatu ds. Migracji (Staatssekretariat für Migration).

Formalności przy podejmowaniu pracy. W Szwajcarii publikowanie ogłoszeń dotyczących wolnych etatów w prasie czy internecie jest rzadkością – rekrutację zazwyczaj prowadzi się rozsyłając informację poprzez znajomych. Składając dokumenty sprawdź, jakim językiem posługuje się dana firma – może to być włoski, niemiecki lub francuski. List motywacyjny napisany do szwajcarskiego pracodawcy powinien być krótki, treściwy i napisany odręcznie.
Umowa o pracę w Szwajcarii może zostać zawarta w sposób milczący – co w praktyce oznacza umowę ustną. W niektórych przypadkach forma pisemna jest jednak obligatoryjna, dotyczy to np. umów o naukę zawodu oraz umów w branżach objętych zbiorowymi umowami o pracę (Gesamtarbeitsvertrage – GAV).
Od kwoty zarobków brutto określonej w umowie pracodawca odprowadza: składkę na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia (ALV – 1,25 proc. za pensje do 106,8 tys. CHF rocznie plus 0,5 proc. za elementy składowe pensji pomiędzy 106,8 tys. a 267 tys. CHF), składkę na ubezpieczenie na starość i ubezpieczenie najbliższych na wypadek śmierci (AHV), składkę na ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa (Invalidenversicherung - IV), składkę na ubezpieczenie na wypadek niemożności wykonywania pracy (Erwerbsersatzordnung - EO, 5,05 proc.), składkę na emeryturę zawodową (Berufliche Vorsorge - BVG, ok. 7,5 proc.) oraz składkę na ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków (Unfallversicherung - UV, ok. 0,8 proc.).

Warunki pracy

Godziny pracy. Maksymalny tydzień pracy wynosi – w zależności od zawodu - od 45 do 50 godzin, średnio jednak Szwajcarzy spędzają w pracy 41,6 godziny tygodniowo. Za nadgodziny płaci się 125 proc. normalnego wynagrodzenia lub – jeżeli pracownik wyraża na to zgodę – nadgodziny zamienia się na czas wolny, którego długość jest co najmniej równa sumie nadgodzin.

Urlop. Pracownikowi powyżej 20. roku życia przysługują cztery tygodnie urlopu. Osoby młodsze wypoczywają o tydzień dłużej. Zdarza się też, że w zbiorowych umowach pracy przyznaje się prawo do dłuższych urlopów pracownikom z określonym stażem pracy lub w określonym wieku. Podobnie jak w Polsce, można też liczyć na dzień wolnego w związku ze ślubem czy narodzinami dziecka.

Podatki. W Szwajcarii obok podatków krajowych (określonych w konstytucji), płaci się również daniny na rzecz kantonów i gmin. Na szczeblu krajowym obowiązuje podatek dochodowy, podatek od zysku i podatek obrachunkowy, do kasy państwa wpływają też pieniądze z tytułu opłat skarbowych. Jednolita dla całego kraj jest również stawka VAT (8 proc., a obniżona, np. dla hotelarstwa – 3,8 proc.) i podatki akcyzowe.
Na poziomie kantonów pobierane są podatki dochodowe i majątkowe oraz kilka innych, m.in. od nieruchomości czy psów. Część tych danin trafia do gmin, jeśli kantony wydały do tego odpowiednie upoważnienie.
Stawki podatku dochodowego różnią się w zależności od kantonu. Osoba bezdzietna pozostająca w związku małżeńskim zapłaci od 3,7 do 9 proc. (przy rocznych dochodach do 50 tys. CHF), od 8 do 16,3 proc. (przy dochodach w wysokości od 50 do 100 tys. CHF) oraz od 15 do 26,1 proc. (jeśli rocznie zarabia więcej niż 100 tys. CHF).
Co ważne, zagraniczni pracownicy nie posiadający zezwolenia na stałe osiedlenie, lecz przebywający w Szwajcarii lub mający tam miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, muszą płacić podatek pobierany u źródła (bezpośrednio potrącany z wynagrodzenia).
Stawka podatku CIT wynosi 21,17 proc.

Zasiłek dla bezrobotnych. Wszyscy pracownicy zatrudnieni w Szwajcarii, którzy nie osiągnęli jeszcze wieku emerytalnego są obowiązkowo ubezpieczeni od ryzyka bezrobocia w tzw. kasach bezrobocia (do wyboru). Składka ubezpieczenia na wypadek bezrobocia (Arbeitslosenversicherung - AC) jest podzielona między pracodawcą a pracownikiem.
Odszkodowanie z tytułu bezrobocia przysługuje osobom, które w ciągu ostatnich dwóch lat przepracowały przynajmniej 12 miesięcy na umowę o pracę z ubezpieczeniem od bezrobocia. W celu uzyskania zasiłku należy zgłosić się do Regionalnego Pośrednictwa Pracy (Offices régionaux de placement – ORP) i udowodnić, że szuka się zatrudnienia.
Odszkodowanie z tytułu bezrobocia wynosi 70 proc. średniego wynagrodzenia z ostatnich sześciu miesięcy (lub dwunastu, jeśli rachunek jest bardziej korzystny). Świadczenie wypłacane jest przed maksymalnie dwa lata w postaci odszkodowań dziennych. W sumie można ich otrzymać 400 (osoby do 55 lat) lub 520 (osoby powyżej 55. roku życia, jeśli płaciły składki co najmniej 18 miesięcy).

Zarobki i koszty życia

Ile można zarobić...
Wzrost kursu franka w latach 2009-2015 spowodował, że w zarobki Helwetów są z polskiej perspektywy wyjątkowo wysokie. Średnie roczne wynagrodzenie w Szwajcarii w 2013 r. sięgało 84 tys. franków szwajcarskich (według OECD), co przy kursie 1 CHF=4 PLN dawało 28 tys. zł miesięcznie. Najwięcej zarabiają menedżerowie (ok. 120 tys. CHF rocznie, 2014 r.) i kadra akademicka (104 tys. CHF rocznie). W usługach i sprzedaży można liczyć na 5-6 tys. franków miesięcznie.
Płaca minimalna w Szwajcarii nie jest określona. Najniższe stawki wskazane są tylko w niektórych zbiorowych układach pracy. Więcej szczegółowych informacji na temat zarobków znajdziesz na stronie Federalnego Urzędu Statystycznego Szwajcarii.

...a ile wydać.
Szwajcaria to jeden z najdroższych krajów świata. Według Eurostatu, ceny żywności i napojów niealkoholowych są tu o ponad połowę wyższe od średnich w UE. Trudno jest też znaleźć wygodne mieszkanie – kraj jest niewielki, ofert mało, a ceny kosmiczne. Wynajęcie pokoju kosztuje 600 franków, a dwupokojowego mieszkania co najmniej 800. Najdrożej jest w Zurychu i Genewie – tam za mieszkanie zapłacisz od 900 do 1300 franków. Uwaga – jako obcokrajowiec będziesz miał kłopoty z zakupem nieruchomości. Wymagane są do tego specjalne pozwolenia wydawane przez gminy.

Na swoim - czyli jak założyć firmę

Własna działalność. Jeśli przyjechałeś o Szwajcarii z zamiarem dłuższego pobytu i założenia własnej działalności, masz 6 miesięcy, by dopełnić niezbędnych formalności, czyli zgłosić się w swoim urzędzie gminy i złożyć wniosek o zezwolenie na pobyt dla samozatrudnionych. Jeśli będziesz w stanie udowodnić, że własna działalność pozwoli ci za zaspokojenie swoich potrzeb, dostaniesz pozwolenie na pobyt nawet na 5 lat.
Urzędnikom powinieneś dostarczyć następujące dokumenty: zaświadczenie o założeniu firmy (np. wpis do rejestru handlowego), potwierdzenie posiadania siedziby (np. umowa najmu), zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego (AHV) lub polisę od następstw nieszczęśliwych wypadków (SUAVA) oraz dowód uzyskiwania wystarczających, regularnych dochodów (np. umowę z kontrahentem). Konieczne będą również dane księgowe i biznesplan. 
W przypadku samozatrudnienia wpis do rejestru handlowego nie jest konieczny, o ile roczny obrót twojej firmy nie przekracza 100 tys. franków szwajcarskich. Polska ambasada w Bernie zaleca jednak dokonanie wpisu również wówczas, gdy obrót jest niższy.
Każdy wniosek o rejestrację rozpatrywany jest w poszczególnych kantonach indywidualnie. Podstawowe warunki rejestracji to kwalifikacje (w przypadku zawodów regulowanych), zdolność prowadzenia działalności zgodnie ze sztuką handlową, obowiązek prowadzenia księgowości, posiadanie siedziby, własnego personelu, zdolność do podejmowania ryzyka finansowego i ponoszenia odpowiedzialności cywilnej, przestrzeganie przepisów korporacyjnych i ekologicznych. Uwaga – jeżeli twoja firma nie odniesie sukcesu i będziesz zmuszony korzystać z pomocy społecznej – stracisz prawo pobytu w Szwajcarii!
Więcej informacji na stronach www.swiss.info.

Spółki. Obywatele UE mogą w Szwajcarii bez przeszkód zakładać spółki osobowe i kapitałowe (z ograniczoną odpowiedzialnością – GmbH oraz spółki akcyjne - AG). W przypadku spółki akcyjnej kapitał założycielski powinien wynosić co najmniej 100 tys. CHF, w przypadku spółki z o.o. wkład wspólników do spółki musi wynosić co najmniej 20 tys. CHF. Pozostałe różnice, wady i zalety spółek oraz zasady ich rejestrowania opisano w broszurze sieci Eures oraz na stronie Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bernie.
Spółki w Szwajcarii muszą być wpisane do rejestru handlowego prowadzonego w 26 kantonach przez urzędy rejestru handlowego (Handelsregisteramt). Dla przykładu - do zarejestrowania spółki z o. o. potrzebne są m.in. dane personalne założyciela, wypełniony wniosek do rejestru, podpisy wszystkich członków zarządu spółki oraz osób upoważnionych, notarialny akt założycielski, statut, dowód opłacenia kapitału i tzw. oświadczenie Stampa, będące deklaracją spełnienia wymogów ustawowych (głównie kodeksu zobowiązań). Szczegółowe wymogi dotyczące uzyskiwania wpisu do rejestru handlowego wraz ze wzorami dokumentów znajdują się na stronie Centralnego Indeksu Firm.
W Szwajcarii założenie firmy możliwe jest również przez internet. Narzędzie StartBiz umożliwia firmom takim jak: jednoosobowe działalności gospodarcze, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółki jawne i komandytowe rejestrację w agencjach zajmujących się ubezpieczeniem społecznym, izbach skarbowych oraz firmach ubezpieczeniowych. Jednoosobowe działalności gospodarcze, spółki jawne i spółki komandytowe mogą przy pomocy tej aplikacji dokonać wpisu do rejestru handlowego. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjne wymagają jednak wpisu do rejestru handlowego poświadczonego notarialnie.    

Poszukiwany/poszukiwana

W Szwajcarii pracę ma w zasadzie każdy chętny – w I kw. 2015 r. stopa bezrobocia, liczona według definicji Międzynarodowej Organizacji Pracy wynosiła 4,4 proc. i była niższa niż rok wcześniej o 0,4 pkt. proc. Coraz większą część zatrudnionych stanowią cudzoziemcy – w ciągu ostatnich lat ludność Szwajcarii rosła w wyniku imigracji (głównie z krajów członkowskich UE) o ok. 77 tys. rocznie. W listopadzie 2013 r. w ośmiomilionowej Szwajcarii mieszkało 1,88 mln cudzoziemców, z czego 1,25 mln to osoby z Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE, Islandia, Liechtenstein i Norwegia).  
Najłatwiej o zatrudnienie będzie oczywiście specjalistom od informatyki, bankowości i finansów, ale swoich szans szukać mogą również wykwalifikowani rzemieślnicy, robotnicy budowlani i opiekunki do dzieci i osób starszych. 

Praca dla małolata

W Szwajcarii można zarabiać od 15. roku życia, choć do lekkich prac nająć się mogą nawet 13-latkowie. Niepełnoletnim nie wolno jednak pracować dłużej niż dziewięć godzin dziennie. Nie mogą także pracować po godzinie 20.

Ciekawostki

→ Przeciętne szwajcarskie gospodarstwo domowe najwięcej co miesiąc wydaje na... ubezpieczenia. Płaci składki m.in. na fundusze emerytalne, opiekę zdrowotną oraz polisy majątkowe i życiowe. 
→ Dodatki na dzieci wypłacane w Szwajcarii w zależności od kantonu wahają się od 150 a 365 CHF za dziecko miesięcznie. Zasadniczo wypłacane one są do 16. roku życia, względnie do 25. roku życia w większości kantonów w przypadku dzieci uczących się. 
→ W niektórych landach z urzędu pobierany jest podatek kościelny.

Info w sieci

Ambasada RP w Bernie
Wydział Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bernie
Warunki życia w Szwajcarii (broszura EURES)
Poradnik dla przenoszących się do Szwajcarii
Broszura „Życie i praca w Szwajcarii”
Ambasada Szwajcarii w Warszawie
Portal o Szwajcarii
Krajowy Sekretariat ds. Migracji
Zakład ubezpieczeń społecznych (Alters- und Hinterlassenenversicherung)
Federalne Biuro Zabezpieczenia Społecznego
Szwajcarski Federalny Urząd Podatkowy
Federalne Biuro Zdrowia Publicznego
Sekretariat Stanu ds. Gospodarczych (SECO)
Ministerstwo ds. Europejskich
Portal dla małych i średnich przedsiębiorstw

Oferty pracy

www.treffpunkt-arbeit.ch (oferty pracy szwajcarskich urzędów pracy)
www.fmhjob.ch (oferty dla lekarzy i kadry medycznej)
www.swiss-medical.ch (oferty dla lekarzy i kadry medycznej)
www.jobpilot.ch
www.alpha.ch

Oferty nieruchomości

www.homegate.ch/louer/recherche-immobiliere
www.immostreet.ch