Finlandia: zimny kraj serdecznych ludzi

Ostatnia aktualizacja: 
01.07.2018

Choć standard życia w tym państwie należy do najwyższych na świecie, to w ostatnich latach gospodarka Helsinek była jedną z najsłabszych. Fińska stopa bezrobocia jest znacznie wyższa niż w sąsiadujących krajach nordyckich. W 2017 r. centroprawicowy rząd przyjął plan gospodarczy na lata 2018-2021, który ma poprawić sytuację w Finlandii.

Flaga Finlandii

Papierkowa robota, czyli formalności

Meldunek. W przypadku pobytu do 3 miesięcy nie musisz ubiegać się o meldunek lub rejestrować miejsca zamieszkania.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Jeśli zamierzasz przebywać w Finlandii więcej niż 90 dni, zarejestruj się w biurze migracyjnym odpowiednim dla twojego miejsca zamieszkania (Maahanmuuttovirasto; www.migri.fi/etusivu). Otrzymasz kartę pobytu – będzie ważna do 5 lat. Aby się zarejestrować, będziesz potrzebować paszportu/dowodu osobistego oraz dokumentu potwierdzającego charakter pobytu w Finlandii (w przypadku pracowników – zaświadczenie od pracodawcy o stosunku pracy, osób samozatrudnionych – informacja o samozatrudnieniu, studentów – zaświadczenie z uczelni oraz informacja o posiadanym ubezpieczeniu, w pozostałych przypadkach – informacja o posiadanych środkach utrzymania). Więcej informacje o rejestracji znajdziesz na stronie biura migracyjnego: http://migri.fi/en/eu-citizen.

Jeśli przebywasz w Finlandii nieprzerwanie przez okres ponad 5 lat, możesz wnioskować o prawo stałego pobytu. Szczegółowe informacje o procedurach pod adresem: http://migri.fi/en/eu-citizen.

Osobom, które zamierzają pozostać w Finlandii na dłużej powinny rozważyć dokonanie wpisu do rejestru ewidencji ludności, który prowadzą urzędy miejskie. Dzięki temu uzyskasz fiński numer identyfikacji ludności, który umożliwia załatwienie wielu spraw w urzędach, założenie konta w banku oraz jest wymagany w przypadku korzystania z publicznej opieki zdrowotnej. Więcej na ten temat: http://www.maistraatti.fi/en/Services/place_of_domicile_and_population_data/Basic-information/.

Formalności przy podejmowaniu pracy. W Finlandii większość umów o pracę zawierana jest na czas określony. Wybór takiej formy wymaga każdorazowo uzasadnienia. Możesz zawrzeć z pracodawcą kilka kolejnych umów o pracę na czas określony. W licznych sektorach pracodawcy i organizacje pracownicze zawierają zbiorowe umowy o pracę, których ustalenia odbiegają od regulacji prawa pracy – na ogół warunki są w nich korzystniejsze dla pracowników niż te określone w prawie pracy. Umowy zwykle są zawierane w formie pisemnej. Dopuszcza się umowy o pracę w formie ustnej, lecz twój pracodawca musi wtedy przy pierwszej wypłacie pisemnie  potwierdzić warunki umowy (obowiązek leży po jego stronie). Umowę można też zawrzeć elektronicznie.

W twojej umowie powinny zostać określone: strony umowy, czas rozpoczęcia pracy oraz czas pracy, czas trwania umowy, ewentualne uzasadnienie zawarcia umowy na czas określony, ewentualne informacje o okresie próbnym (w przypadku umów na czas nieokreślony nie może trwać dłużej niż 4 miesiące), miejsce pracy, wynagrodzenie, długość urlopu, okres wypowiedzenia, informacje o pracy dodatkowej i nadgodzinach, podpisy i data zawarcia umowy.

Warunki pracy

Godziny pracy. Standardowy maksymalny czas pracy to 8 godzin dziennie i 40 tygodniowo (tydzień pracy to 5 dni). Czas pracy może zostać wydłużony na podstawie dwustronnych ustaleń, ale nie może przekroczyć 9 godzien dziennie i 45 tygodniowo; można go też skrócić.

Każdorazowo musisz wyrazić zgodę na nadgodziny. Są one dozwolone, ale nie może ich być więcej niż 138 godzin w ciągu 4 miesięcy oraz 250 godzin na przestrzeni roku. Na podstawie umów dwustronnych dopuszczalne jest wydłużenie 250-godzinnego limitu o kolejne 80 godzin w skali roku.

Podatki. Podatek dochodowy od osób fizycznych jest progresywny. Istnieją 4 progi podatkowe, a odpowiadające im stawki podatku wynosiły w 2018 roku odpowiednio: 6 procent (17,2 do 25,7 tys. euro), 17,25 procent (25,7 do 42,4 tys. euro), 21,25 procent (42,4 do 74,2 tys. euro) oraz 31,25 procent (powyżej 74,2 tys. euro). Kwota rocznego przychodu poniżej pierwszego progu, a więc niższa niż 17,2 tys. euro, jest wolna od podatku.

Podatek dochodowy zostanie naliczony od następujących wpływów: pensji, wynagrodzeń, wypłat, dodatków, premii, uzyskanych prowizji. Zapłacisz go na rzecz gminy (16 lub 22 proc.), wspólnoty wyznaniowej (1 lub 2 proc.; Fiński Kościół Ewangelicko-Luterański i Kościół Prawosławny pobierają go od swoich członków), nadawcy publicznego, skarbu państwa; odprowadzone zostaną też składki socjalne. Ustalenie wysokości stawek podatku płaconego na rzecz gminy i wspólnoty wyznaniowej jest kompetencją gminy.

Pamiętaj, że pracując w Finlandii, musisz posiadać numer identyfikacji podatkowej (henkilötunnus). Aby go otrzymać, skontaktuj się z miejscowym urzędem podatkowym (https://www.vero.fi/en/).

To, jak wysoki podatek zapłacisz pracując w Finlandii, zależy między innymi od długości twojego pobytu. Pobytu krótszego niż pół roku nie uznaje się za pobyt stały, a jeśli jesteś zatrudniony w Finlandii przez fińską firmę krócej niż pół roku, zapłacisz podatek zryczałtowany, liniowy, który wynosi 35 proc., bez względu na wysokość zarobków. Jeśli pracujesz ponad 6 miesięcy, podlegasz opodatkowaniu progresywnemu jak obywatele Finlandii.

Aby wpłacić zaliczkę na poczet podatku dochodowego, niezwłocznie po rozpoczęciu pracy (maksymalnie do końca pierwszego miesiąca, w którym rozpocząłeś pracę) zwróć się do miejscowego urzędu skarbowego. Jeśli zaniedbasz ten obowiązek, możesz zapłacić karę – do 2 tys. euro.

Wiele wydatków możesz odliczyć od podatku, np. koszty dojazdu do pracy, zakupu książek i sprzętu niezbędnych do wykonywania zawodu.

Oddzielnie naliczany jest podatek od dochodów kapitałowych (pääomavero), np. od odsetek od lokat pieniężnych czy wynajmu lokali (30 proc., a przy kapitale podlegającym opodatkowaniu, którego wartość przekracza 30 tys. euro – 34 proc.).

Szczegółowe informacje podatkowe można uzyskać na stronie internetowej fińskiego Urzędu Podatkowego (Verohallitus – Finnish Tax Administration): http://www.vero.fi

Obowiązują 3 stawki podatkowe VAT: 24 proc. (podstawowa), 14 proc. oraz 10 proc. (ulgowe). 14-proc. podatkiem VAT obłożone są: żywność i napoje (oprócz napojów alkoholowych), usługi restauracyjne i cateringowe. Z kolei VAT 10-proc. zapłacisz między innymi za książki, produkty farmaceutyczne, usługi transportowe.

Urlop. Masz prawo do 2,5 dnia płatnego urlopu wypoczynkowego za każdy miesiąc przepracowany w pełnym roku rozliczeniowym, czyli od 1 kwietnia do 31 marca. Jeżeli przed końcem roku rozliczeniowego stosunek pracy trwał nieprzerwanie krócej niż jeden rok, masz prawo do 2 dni urlopu za każdy przepracowany miesiąc.

Zasiłek dla bezrobotnych. Pracując w Finlandii możesz ubiegać się o dwa rodzaje świadczeń z tytułu bezrobocia: zasiłek podstawowy (wypłacany przez miejscową Agencję ds. Ubezpieczeń Społecznych, KELA, http://www.kela.fi/web/en) oraz zasiłek zależny od przychodów (wypłacany przez kasę ubezpieczenia właściwą dla sektora, w którym pracujesz: Yleinen työttömyyskassa, YTK, https://en.ytk.fi).

Podstawowy zasiłek dla bezrobotnych w 2017 r. wynosił 32,40 euro dziennie i wypłacany był w dni robocze – maksymalnie do 500 dni. Aby mieć do niego prawo musisz spełnić kryteria: być w wieku 17-64 lat; zarejestrować się w urzędzie pracy, być zdolnym do podjęcia zatrudnienia; wykazać zatrudnienie przez min. 26 tygodni w ciągu 28 miesięcy poprzedzających utratę pracy (przepracowane co najmniej 18 godzin tygodniowo).

Aby otrzymać zasiłek z kasy ubezpieczeniowej (wypłacany przez maks. 500 dni), musisz wykonywać pracę przez 10 miesięcy. A co jeśli przyjechałeś niedawno z Polski, pracowałeś w Finlandii i straciłeś pracę przed upływem 10 miesiąca? Wówczas nie musisz spełniać powyższego warunku: w ciągu 4 tygodni od przyjazdu zapisz się do kasy dla bezrobotnych, wypełnij niezbędne dokumenty oraz przepracuj min. 4 tygodnie – w ten sposób otrzymasz prawo do świadczenia.

Zarobki i koszty życia

Ile zarobisz? Średnia miesięczna pensja w styczniu 2018 r. wynosiła około 3400 euro brutto (2500 euro netto). Znaczną część zarobku pochłaniają stosunkowo wysokie podatki. Nie ustalono jednej obowiązującej stawki płacy minimalnej, jest ona przedmiotem ustaleń pracodawców i związków zawodowych.

Ile musisz wydać? Finlandia należy do najdroższych krajów Unii i EOG. Najdroższe są Helsinki. Miesięczny koszt wynajmu pokoju to kwota od 300 euro wzwyż, a mieszkania 700-800 euro. Przykładowe ceny: bochenek chleba – 1,80 euro; jogurt (150 ml) – 0,50 euro; ryż (400 g) – 1 euro; herbata (20 torebek) – 2,50 euro; tabliczka czekolady – 2 euro; duże piwo w pubie – 5 euro; kawa w kawiarni – 4 euro. Koszt obiadu w średniej klasie restauracji zaczyna się od kilkunastu euro. Jeśli zamierzasz żyć skromnie, posiłki przygotowywać samodzielnie i zadowolisz się wynajmowanym pokojem, miesięczny koszt życia może zamknąć się w granicach około 900 euro.

Jak założyć firmę

Własna działalność gospodarcza. W Finlandii możesz założyć jeden z następujących rodzajów spółek: jawną (avoin yhtiö), komandytową (kommandiittiyhtiö), prywatną lub publiczną spółkę akcyjną (osakeyhtiö/julkinen osakeyhtiö) bądź oddział (sivuliike). Więcej o możliwych formach działalności gospodarczej: https://www.prh.fi/en/kaupparekisteri/yrityksen_perustaminen/forms_of_business.html

W celu rejestracji spółki udaj się do Urzędu Patentów i Rejestracji (Patentti- ja rekisterihallitus). Musisz uzyskać wpis do prowadzonego przez Urząd Rejestru Handlowego. Wniosek o wpis musi być wypełniony po fińsku lub szwedzku (formularze dostępne są po fińsku, szwedzku oraz angielsku). Przy jego użyciu możesz równocześnie zgłosić swoją firmę do kilku instytucji, w tym do Urzędu Podatkowego i Rejestru Pracodawców.

Wniosek możesz złożyć osobiście w Urzędzie Patentów i Rejestracji, urzędzie podatkowym lub wysłać pocztą na adres:

PRH -Tax Administration

Business Information System

P.O. Box 2000

FI-00231 Helsinki

Finland

Tutaj możesz sprawdzić szacowany czas potrzebny do rejestracji odpowiednich typów spółek: https://www.prh.fi/en/kaupparekisteri/kasittelyajat.html. Wysokość opłat rejestracyjnych sprawdź tutaj: https://www.prh.fi/en/kaupparekisteri/hinnasto.html. Zapoznaj się również ze szczegółowymi informacjami na stronie: https://www.prh.fi/en/kaupparekisteri/yrityksen_perustaminen/perusilmoituksen_tekeminen.html.

Wszystkie wymagane dokumenty muszą być przetłumaczone na fiński lub szwedzki przez tłumacza przysięgłego. Warto skontaktować się także z doradcami z urzędu pracy i otrzymać informację o możliwych dotacjach i pomocy dla początkujących przedsiębiorców. Pamiętaj, aby swój pobyt zarejestrować również w miejscowym komisariacie policji (w zależności od długości pobytu).

Kogo wchłonie rynek

Stopa bezrobocia wynosi 8,4 proc. (styczeń 2018 r.) Pracę stosunkowo łatwo można znaleźć w sektorach transportowym, hotelarskim, handlowym w służbie zdrowia, a także w branżach budowlanej i metalowej. Jeśli posiadasz odpowiednie kwalifikacje, pracy szukać możesz również jako dentysta, lekarz bądź specjalista branży IT. Często niezbędna jest znajomość języka fińskiego. Jeśli jesteś zainteresowany zatrudnieniem sezonowym, powinieneś zainteresować się możliwością jej podjęcia przy zbiorach warzyw, owoców (na przykład truskawek) czy runa leśnego.

Dozwolone od lat...

W Finlandii można pracować po ukończeniu 15. roku życia, pod warunkiem, że ukończyłeś obowiązkową edukację. Osoba między 15. i 18. rokiem życia może pracować w systemie zmianowym, ale nie po północy. W czasie przerw szkolnych zatrudniać można również osoby w wieku 14 lat. Osoby niepełnoletnie nie mogą wykonywać prac ciężkich, ryzykownych i szkodliwych dla zdrowia.

Czy wiesz, że...?

  • W Finlandii notuje się wysoki wskaźnik nierówności płacowych ze względu na płeć – jest ponad dwukrotnie wyższy niż w Polsce i wynosi powyżej 17 proc. (o tyle więcej zarabiają brutto w przeliczeniu na godzinę mężczyźni niż kobiety).
  • Finlandia jest najbardziej zalesionym krajem Europy: lasy to ok. 76 proc. powierzchni kraju.
  • Na terenie tego kraju znajduje się 188 tys. jezior.
  • Na koniec 2016 r. na terenie Finlandii przebywało 4192 Polaków.
  • W 2016 r. na terenie Finlandii zamieszkiwało 243 639 cudzoziemców. Największe skupiska etniczne tworzą Estończycy (51,4 tys.) Rosjanie (30,9 tys.), Irakijczycy (9,8 tys.), Chińczycy (8,4 tys.) oraz Szwedzi ( 8 tys.).