Islandia: kraj przyjazny pracy

Liczba mieszkańców tego wyspiarskiego państwa wynosi niespełna 340 tys., a 60 proc. terytorium kraju nie jest zamieszkałe. Islandczycy to jeden z najszczęśliwszych narodów świata. Kto nie byłby zadowolony, gdyby stopa bezrobocia w jego miejscu życia wynosił tylko 3,3 proc.? Nic dziwnego, że w Islandii mieszka już ok. 10 tys. Polaków.

Islandia - praca dla każdego

Papierkowa robota, czyli formalności

Zamelduj się. Obowiązek meldunkowy dotyczy osób na stałe mieszkających w Islandii (obywateli kraju lub cudzoziemców, którzy zarejestrowali pobyt długoterminowy). Jeśli będziesz na wyspie krócej niż 3 miesiące, nie musisz przejmować się żadnymi formalnościami – wystarczy, że będziesz w stanie wylegitymować się ważnym dowodem osobistym lub paszportem.

Problemy mogą zacząć się wówczas, gdy zechcesz skorzystać z niektórych usług publicznych lub podjąć krótkoterminową pracę. W pierwszym przypadku będziesz musiał wyrobić sobie islandzki PESEL (kennitala), zgłaszając się do Narodowego Rejestru Islandii (Þjóðskrá Íslands). W drugim przypadku – niezbędne będzie zdobycie karty podatkowej w lokalnym biurze Urzędu Podatkowego.

Uwaga! Jeśli od razu po przyjeździe wiesz, że twój pobyt na wyspie potrwa dłużej niż 90 dni – od razu postaraj się o rejestrację pobytu długoterminowego (szczegóły niżej).

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Obywatele Europejskiego Obszaru Gospodarczego, którzy zamierzają przebywać na Islandii dłużej niż 3-6 miesięcy, muszą zarejestrować się na wyspie w ciągu 7 dni od dnia przybycia do kraju. Głównym wymogiem rejestracji pobytu jest udowodnienie, że posiadasz źródło przychodu. Większość robi to poprzez okazanie umowy o pracę. Na szukanie pracy na Islandii masz więc max. 6 miesięcy – w tym czasie możesz mieszkać na wyspie bez rejestrowania pobytu (o ile fakt poszukiwania pracy będziesz umiał udowodnić). W znalezieniu zatrudnienia i odnalezieniu się w nowej rzeczywistości pomóc mogą m.in. doradcy EURES w urzędach pracy.

Jeśli twój pobyt na Islandii nie ma związku z poszukiwaniem pracy, a planujesz, że potrwa dłużej niż 3 miesiące – musisz się zarejestrować na pobyt długoterminowy. W tym celu złóż wniosek (tylko osobiście!) do Narodowego Rejestru Islandii, dzięki czemu uzyskasz islandzki odpowiednik numeru PESEL (kennitala). Urzędnikom będziesz musiał przedstawić m.in. umowę najmu lokalu. Zarejestrowanie się na pobyt długoterminowy jest możliwe pod warunkiem, że posiada się źródło utrzymania (praca, samozatrudnienie, oszczędności) lub rozpoczęło się studia.

Formalności przy podejmowaniu pracy. Jeśli zdobędziesz pracę (na okres dłuższy niż 3 miesiące), niezwłocznie zarejestruj się na pobyt długoterminowy. Przy okazji w Narodowym Rejestrze Islandii otrzymasz numer kennitala, z którym będziesz mógł otworzyć konto w banku oraz pójść do lokalnego biura Urzędu Podatkowego po kartę podatkową (tax card). Umożliwi ona uzyskanie tzw. osobistego wsparcia finansowego, czyli obniżki podatku. Gdy będziesz już miał numer identyfikacyjny, postaraj się też o IceKey – hasło umożliwiające korzystanie z różnego rodzaju usług internetowych. Więcej informacji znajdziesz pod adresem: https://www.island.is/en/icekey---e-certificate/about-icekey/

Umowa o pracę może mieć na początku charakter ustny, ale pracodawca jest zobowiązany wręczyć ci pisemne potwierdzenie lub deklarację nie później niż w ciągu 2 miesięcy od podjęcia pracy. Każda umowa musi być zgodna z zapisami układu zbiorowego, zawartego pomiędzy pracodawcami a pracownikami w danej branży. Szczegółowe informacje na temat umów zbiorowych znajdziesz na stronie islandzkich związków zawodowych. Warto też skorzystać z polskojęzycznej infolinii, prowadzonej przez Centrum Międzykulturowe w Reykiaviku – tel. (00354) 470 4708.

Warunki pracy

Godziny pracy. Maksymalny tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać 48 godzin (w 4-miesięcznym okresie rozliczeniowym). W ciągu każdej doby pracodawca musi ci zapewnić co najmniej 11 kolejnych godzin odpoczynku. O ile to możliwe, dzienny czas odpoczynku powinien przypadać pomiędzy godz. 23 a 6 rano. Niezgodne z prawem jest organizowanie przez pracodawcę dnia roboczego dłuższego niż 13 godzin. Jeśli twój dzień pracy trwa co najmniej 6 godzin, masz prawo do 15-minutowej przerwy. Czas przerwy na lunch jest różny w różnych sektorach rynku pracy, od 30 minut do godziny i odbywa się zwykle między godz. 11:30 a 13:30. Nie jest liczony jako płatny czas pracy. Pracownicy są zwykle uprawnieni do dwóch przerw kawowych podczas pracy, które powinny być wykonane przed i po południu. Długość każdej przerwy na kawę wynosi od 15 do 35 minut, w zależności od obowiązującej umowy zbiorowej. Nadgodziny są dodatkowo płatne.

Podatki. W Islandii istnieją dwa typy obowiązku podatkowego: ograniczony (dla osób przebywających krócej niż 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcznego okresu) oraz obowiązek podatkowy nieograniczony (rezydenci), czyli płacony od wszystkich dochodów bez względu z jakiego źródła pochodzą. Podstawa do naliczenia podatku to dochód uzyskany w danym miesiącu po odtrąceniu składek na fundusz emerytalny. Wynosi ona 4 proc. od ogólnych dochodów. Oprócz podatku od dochodu zapłacisz też podatek na cele lokalne. W Islandii istnieją 2 progi podatkowe: 36,94 proc. – dla dochodów miesięcznych do 834,707 ISK (koron islandzkich) oraz 46,24 proc. dla dochodów do 834,707 ISK.

Podstawowa stawka podatku VAT wynosi 24 proc.

Urlop. Za każdy miesiąc pracy przysługują ci 2 dni urlopu (w sumie 24 dni rocznie).

Zasiłek dla bezrobotnych. Przysługuje osobom w wieku 16-70 lat, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy legalnie przepracowały w Islandii przynajmniej 10 tygodni na minimum ćwierć etatu (dostają wówczas zasiłek częściowy). By móc liczyć na świadczenie, należy zarejestrować się w islandzkim urzędzie pracy (Vinnumalastofnun), aktywnie szukać pracy i być gotowym do jej podjęcia. Wzór wniosku o zasiłek znajduje się na stronie urzędu: https://vinnumalastofnun.is/en. Stawki zasiłku (atvinnuleysisbætur) aktualizowane są corocznie. W 2018 r. zasiłek dla bezrobotnych wynosił miesięcznie 227,417 ISK.

Zarobki i koszty życia

Ile zarobisz? Wysokość wynagrodzenia na Islandii określona jest w porozumieniach zawartych między związkami zawodowymi i pracodawcami (dotyczy to również pracowników pozostających poza związkiem zawodowym). Tego typu porozumienia odnoszą się do 90 proc. rynku pracy. Pensje niższe niż określone w porozumieniu, są niezgodne z prawem. Minimalne wynagrodzenie jest uzależnione od wykształcenia i doświadczenia zawodowego. Dlatego upewnij się, czy posiadasz ze sobą wszystkie dokumenty potwierdzające odpowiednie kwalifikacje. Więcej informacji znajdziesz na stronie http://www.asi.is. Powszechnie przyjętą praktyką jest indywidualne negocjowanie wysokości pensji i innych warunków zatrudnienia z przyszłym pracodawcą. Średnie miesięczne zarobki brutto w niektórych zawodach (1 ISK = 0,03 zł – kurs z kwietnia 2018 r.): menadżerowie – 1,079 tys. ISK,  specjaliści – 707 tys. ISK, technicy i zawody pokrewne – 699 tys. ISK, pracownicy biurowi – 497 tys. ISK, pracownicy usług, sprzedawcy – 479 tys. ISK, rzemieślnicy – 659 tys. ISK, robotnicy wykwalifikowani – 520 tys. ISK (źródło: Eures Polska). Aktualne dane o zarobkach znajdziesz na stronie www.statice.is.

Ile musisz wydać? Rynek nieruchomości w Islandii jest „trudny”, zwłaszcza w okolicach Reykjavíku. Stawki czynszu są wysokie, a dostępność mieszkań na wynajem nie zaspokaja popytu. Najwyższe ceny są w centrum Reykjavíku i generalnie spadają w miarę oddalania się od centrum. Opłaty mieszkaniowe poza stolicą, szczególnie na obszarach wiejskich, są znacznie niższe niż w stolicy. Koszt miesięcznego wynajmu jednego pokoju z kuchnią i łazienką to wydatek rzędu 50,000 ISK (410 euro). Za mały apartament zapłacimy przynajmniej 80,000 – 90,000 ISK (656 – 738 euro) za każdy miesiąc. Średnie ceny za metr kwadratowy to około 1500 – 1800 ISK (12 – 15 euro) na przedmieściach i nieco drożej w centrum miasta.

Średni szacowany koszt miesięcznego utrzymania w Islandii wynosi około 110,000 ISK (902 euro). Najniższe ceny artykułów żywnościowych oferują supermarkety „Bónus” oraz „Krónan”.

Jak założyć firmę

Własna działalność gospodarcza. W Islandii istnieją 4 rodzaje działalności gospodarczej: spółki akcyjne, spółki prywatne z ograniczoną odpowiedzialnością do kapitału nominalnego, spółki prywatne oraz spółki cywilne.

Jako obywatel UE masz prawa uruchomić na Islandii własną działalność. Jeśli jesteś przedsiębiorcą zarejestrowanym w Polsce, możesz też przez 3 miesiące bez żadnych formalności zarabiać na Islandii – na podstawie dyrektywy usługowej.

By uruchomić samodzielną działalność (einstaklingsfyrirtæki) należy zgłosić się po pozwolenie do lokalnego magistratu (sýslumaður, ang. district commissioner), a następnie zdobyć numer identyfikacyjny w Urzędzie Podatkowym. Więcej informacji znajdziesz na stronie Islandzkiej Izby Handlowej.

Kogo wchłonierynek pracy

W Islandii dużo ofert pracy występuje zwykle w przemyśle rybnym oraz w rolnictwie, np. w gospodarstwach rolnych zajmujących się hodowlą trzody chlewnej i na fermach zwierząt futerkowych. Rośnie również zapotrzebowanie na wykwalifikowanych i doświadczonych pracowników budowlanych.

Żeby rozpocząć pracę na wyspie musisz bezwzględnie znać język angielski. To nie wszystko – z czasem pracodawcy mogą również oczekiwać, żebyś rozpoczął naukę islandzkiego.

Dozwolone od lat…

Umowę o pracę na Islandii możesz zawrzeć już w wieku 16 lat. Pracodawcy mają jednak obowiązek chronić młodocianych pracowników przed pracą w trudnych i niebezpiecznych warunkach, w niektórych branżach obowiązują też ograniczenia czasu pracy. Więcej informacji znajdziesz na stronach islandzkich związków zawodowych.

Czy wiesz, że...?

  • Stopa bezrobocia w styczniu 2018 r. wyniosła 3,3 proc.
  • Na Islandii mieszka około 10 000 Polaków
  • 10 na 9 domów w Islandii ogrzewanych jest energią geotermalną
  • 43 i pół godziny, tyle średnio w tygodniu pracują Islandczycy - najdłużej w Europie. Mężczyźni pracują o 10 godzin dłużej niż kobiety.