Litwa: mały kraj wielkich możliwości

Ostatnia aktualizacja: 
01.07.2018

Republika Litewska (Lietuvos Respublika) to dobre miejsce do podjęcia pracy lub założenia działalności gospodarczej. Sprzyjają temu m.in. chłonność tamtejszego rynku pracy, bliskość geograficzna i kulturowa, rosnące zarobki.

Wilno

Papierkowa robota, czyli formalności

Zamelduj się. Po przyjeździe powinieneś zadeklarować miejsce zamieszkania. Zajmują się tym samorządy (lub mniejsza jednostka  administracyjna:  gminy/starostwa – seniūnijos). Osoby, które posiadają podpis elektroniczny na Litwie, mogą to zrobić za pośrednictwem  portalu www.epaslaugos.lt.  Można zadeklarować tylko jedno miejsce zamieszkania. Masz 15 dni roboczych od momentu wjazdu na terytorium tego kraju lub zmiany miejsca pobytu. Jeżeli z kolei wyjeżdżasz z Litwy na ponad 6 miesięcy, musisz złożyć deklarację o zmianie miejsca pobytu w ciągu 7 dni do momentu wyjazdu.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Jeżeli jesteś obywatelem kraju członkowskiego UE i chcesz pozostać na Litwie ponad 90 dni, musisz otrzymać zezwolenie na pobyt stały. W tym celu zgłoś się do odpowiadającego twojemu miejscu zamieszkania urzędu migracyjnego i złóż wniosek. Zezwolenie otrzymasz na 5 lat.

Formalności przy podejmowaniu pracy. Obywatele polscy i ich rodziny, którzy chcą podjąć pracę na Litwie, nie potrzebują pozwolenia na pracę – wyjątkiem są wybrane sektory.

Publiczne służby zatrudnienia na Litwie (Darbo Birza) odpowiadają między innymi za udzielenie pomocy pracownikom poszukującym zatrudnienia oraz pracodawcom poszukującym pracowników. Można również skorzystać z niepublicznych agencji pośrednictwa pracy.

Gdy zawierasz umowę o pracę pamiętaj, że muszą się w niej znaleźć niezbędne zapisy, między innymi: stanowisko, zakres obowiązków, wynagrodzenie, czas pracy. Umowa powinna być przygotowana w formie pisemnej w dwóch kopiach – jedną otrzymujesz ty, drugą zachowuje pracodawca. To na nim spoczywa obowiązek sporządzenia umowy zgodnej z prawem.

Na Litwie istnieje kilka rodzajów umów o pracę, m.in.: umowa na czas nieokreślony, określony, czasowa, sezonowa.

Możesz ustalić z pracodawcą, że pracę wykonujesz przez okres próbny – taki zapis musi jednak znaleźć się w umowie. Nie może on jednak przekraczać 3 miesięcy (w wyjątkowych sytuacjach do 6 miesięcy).

W przypadku umowy na czas określony – realizacji projektu – czas jej trwania nie może przekroczyć 5 lat. Z kolei w przypadku umowy czasowej, nie może ona trwać ponad 2 miesiące (zawiera się ją m.in. w przypadku nagłej konieczności zastąpienia innego pracownika).

Litewskie prawo przewiduje także zbiorowe układy o pracę.

Twój pracodawca nie ma prawa zmieniać warunków płacowych, o ile nie otrzyma twojej pisemnej zgody – wyjątkami są określone przypadki, w którym wysokość wynagrodzeń regulowana jest przez prawo, rozporządzenia rządu lub umowy zbiorowe.

Warunki pracy

Godziny pracy. Czas pracy w skali tygodnia nie może przekraczać 40 godzin, a wraz z nadgodzinami nie może on tygodniowo wynosić więcej niż 48 godzin. Pracodawca może zlecać pracę w nadgodzinach jedynie w określonych sytuacjach. Nadgodziny nie mogą wynosić więcej niż 4 godziny w ciągu 2 dni.

Osoby zatrudnione w więcej niż jednej firmie lub wykonujące pracę na dwóch lub więcej stanowiskach w jednej firmie nie mogą pracować więcej niż 12 godzin w ciągu dnia. Zabrania się zmuszania zatrudnionego do pracy na dwóch kolejnych zmianach. Gdy jest to możliwe, pracownik wychowujący dziecko do 14. roku życia ma prawo do pierwszeństwa przy wyborze zmiany.

Minimum półtorej stawki godzinowej przysługuje za nocne zmiany i nadgodziny. Z kolei praca poza grafikiem, w dniu wolnym lub w czasie wakacji jest jeszcze lepiej płatna – to dwukrotność stawki godzinowej.

Podatki. Na Litwie obowiązuje podatek dochodowy liniowy, wynosi 15 proc. Rok podatkowy odpowiada roku kalendarzowemu.

Istotną informacją dla zainteresowanych podjęciem pracy na Litwie jest fakt, że podatki muszą być tam płacone jedynie przez osoby przebywające w kraju na stałe – pozostali płacą podatki jedynie w przypadkach określonych przez prawo. Z kolei stali rezydenci (a więc według litewskiego prawa osoby, które przebywają na Litwie co najmniej 183 dni w ciągu roku) płacą podatek na Litwie od dochodów uzyskanych w tym kraju i za granicą. Obcokrajowcy powinni zaś uiścić podatki tylko od dochodów uzyskanych na Litwie.

Podatek VAT wynosi 21 proc. Ulgowe stawki VAT to 9 proc. (m.in. dla energii cieplnej wykorzystywanej do ogrzewania lokali mieszkalnych) lub 5 proc. (wybrane leki i środki pomocy medycznej). Istnieje na Litwie ponadto około 20 innych rodzajów podatków.

Urlop. Na Litwie istnieją dwa rodzaje urlopu wypoczynkowego. Pierwszym jest urlop zwykły, który wynosi 28 dni. Jeśli jesteś osobą niepełnoletnią, niepełnosprawną samotnym rodzicem wychowującym dziecko poniżej 14. roku życia lub dziecko niepełnosprawne przysługuje ci 35 dni urlopu. Drugi rodzaj urlopu wynosi 58 dni i mają do niego prawo osoby  pracującym w szczególnie uciążliwych warunkach.

Jeśli zaczynasz pracę na Litwie, powinieneś wiedzieć, że urlop wypoczynkowy za pierwszy rok pracy jest na ogół przyznawany dopiero po 6 miesiącach ciągłej pracy.

Zasiłek macierzyński. Aby uzyskać prawo do świadczenia macierzyńskiego na okres ciąży i urodzenia dziecka kobieta musi być objęta ubezpieczeniem społecznym na wypadek choroby i macierzyństwa i przed pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego opłacać składki przez co najmniej 12 z wcześniejszych 24 miesięcy. Kobiety przed 26. rokiem życia oraz kobiety, w przypadku których między ukończeniem szkoły a opłaceniem pierwszej składki minęły mniej niż 3 miesiące, nie są objęte takim minimalnym okresem opłacania składek.

Litewski ustawodawca przewidział instytucję zasiłku rodzicielskiego. Zasiłek taki wypłaca się  przez rok lub dwa lata w okresie od zakończenia urlopu macierzyńskiego do ukończenia przez dziecko roku lub dwóch lat. Na Litwie istnieje także jednorazowy zasiłek z tytułu urodzenia dziecka – wynosi on 418 euro na każde dziecko.

Od 1 stycznia 2018 r. rodzice dzieci poniżej 18. roku życia oraz uczących się do 21. roku (niezależnie od dochodów) otrzymują 30 euro miesięcznie. Z kolei rodzice co najmniej trojga dzieci i rodzice o niższych dochodach otrzymają 58,5 euro.

Zasiłek dla bezrobotnych. Będąc osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, masz prawo do pobierania zasiłku, jeżeli spełnisz następujące warunki: urząd nie przedstawi ci oferty pracy odpowiadającej twoim kwalifikacjom i twojemu stanowi zdrowia; opłacałeś składki na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia przez minimum 18 miesięcy na przestrzeni 36 miesięcy przed zarejestrowaniem się w urzędzie pracy; zostałeś zwolniony z przyczyn niezależnych od ciebie. Do zasiłku masz prawo również wtedy, gdy właśnie zakończyłeś obowiązkową służbę wojskową lub zostałeś zwolniony ze służby po odbyciu min. połowy obowiązkowego czasu trwania.

Jeżeli zostałeś zwolniony z pracy z przyczyn pracodawcy zasiłek będzie wypłacany po 7 dniach. Długość wypłacania zasiłku uzależniona będzie od liczby lat opłacania odpowiednich składek. W przypadku ich opłacania:

→ przez okres poniżej 25 lat, zasiłek będziesz otrzymywał przez 6 miesięcy;

→ przez okres od 25 do 30 lat – 7 miesięcy;

→ przez okres od 30 do 35 lat – 8 miesięcy;

→ przez okres przeszło 35 lat – 9 miesięcy.

Zarobki i koszty życia

Ile zarobisz? Od 1 stycznia 2018 r. płaca minimalna na Litwie wynosi 400 euro (wzrost o 20 euro rok do roku). Kwota ta zawiera w sobie zarówno płacę podstawową, jak i dodatki. To stawka niższa niż w Polsce i części krajów regionu.

Średnia miesięczna pensja wynosi około 700 euro netto.

Ile musisz wydać? Wydatki na jedzenie, mieszkanie i transport na Litwie pochłaniają średnio niemal połowę domowego budżetu Litwinów. Wydatki na te trzy kategorie przy 4-osobowej rodzinie w litewskiej stolicy wynoszą przeszło 500 euro miesięcznie, na samo jedzenie taka rodzina wyda niemal 300 euro. Zaś jedna osoba na miesięczne utrzymanie w ww. trzech kategoriach powinna przeznaczyć ok. 298 euro. (dane z końca 2016 roku).

Jak założyć firmę

Własna działalność gospodarcza. Warto rozważyć założenie swojej firmy na Litwie – ten kraju ma niskie stawki podatkowe.

Podmioty gospodarcze zapłacą podstawową stawkę podatku w wysokości 15 proc., ale istnieją wyjątki – małe firmy mogą być objęte stawką niższą, 5-procentową. Istnieje kilka sposobów prowadzenia działalności na Litwie – jednym z nich jest świadczenie usług bez konieczności zakładania działalności gospodarczej (na ten i wiele innych tematów dotyczących własnej działalności gospodarczej na Litwie informacje znajdziesz na stronie: https://www.biznes.gov.pl/przedsiebiorcy/biznes-w-europie/zasada-swobod-w-ue/warunki-zakladania-i-prowadzenia-firmy-w-ue/litwa).

Najpopularniejsze rodzaje spółek na Litwie to: przedsiębiorstwo indywidualne, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz mała spółka.

Istnieją dwa sposoby, aby zarejestrować osobę prawną lub działalność osoby fizycznej. Pierwszy to tradycyjny – gdy chcesz zarejestrować osobę prawną, zwróć się do notariusza. On zadba o wszelkie formalności, co będzie kosztowało od kilkudziesięciu do ok. 260 euro. Gdy zaś chcesz rejestrować w sposób tradycyjny działalność osoby fizycznej zwróć się do Regionalnej Państwowej Inspekcji Podatkowej.

Jest też drugi sposób – możesz zarejestrować działalność przez Internet. W tym celu, w przypadku rejestracji osoby prawnej, zaloguj się do Centrum Rejestracji (http://www.registrucentras.lt/jar/index_en.php) i wypełnij elektroniczny formularz rejestracji firmy. Proces zajmie ok. 3 dni. Gdy zaś rejestrujesz działalność osoby fizycznej zarejestruj się w Systemie Państwowej Inspekcji Podatkowej, wykorzystaj podpis elektroniczny i wypełnij formularz. Zajmie to około 5 dni.

Ile kosztuje rejestracja działalności? Kwota zależy od kilku czynników: rodzaju działalności, okresu trwania i miejsca. Może się wahać od 1 euro do 648 euro.

Istnieje również możliwość samozatrudnienia – w różnych formach.

Kogo wchłonie rynek pracy

Litwa, notując wysoki współczynnik imigracji, boryka się z problemem braku rąk do pracy. Bezrobocie jest stosunkowo niskie, waha się w okolicach 7 proc. Tamtejszy rynek jest chłonny. Ze znalezieniem zatrudnienia nie powinni mieć problemu specjaliści ds. reklamy i marketingu, magazynierzy, księgowi, sprzedawcy, kierownicy budowy i budowlańcy, mechanicy, kucharze, sprzątacze.

Pamiętaj, że na Litwie istnieje lista kilkudziesięciu zawodów regulowanych (np. adwokat).

Dozwolone od lat...

Na Litwie można pracować od 16. roku życia. Do uzyskania pełnoletności nie można pracować dłużej niż 8 godzin w ciągu doby i 36 godzin w tygodniu. Pod pewnymi warunkami możliwe jest też zatrudnianie dzieci w wieku 14-16 lat. Mogą one wykonywać łatwe prace - podczas roku szkolnego nie dłużej niż przez dwie godziny w ciągu dnia i 12 godz. w tygodniu, w trakcie wakacji – przez 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo.

Czy wiesz, że...?

  • Litwa, jako jedyny kraj na świecie ma swój własny zapach. Nazywa się… „Zapach litewski”.
  • Pamiętaj, że na Litwie do czasu uniwersalnego należy dodać dwie godziny.
  • Najczęściej używanym językiem jest litewski, jednak znajomość rosyjskiego, polskiego i angielskiego również nie należy do rzadkości. Liczna jest mniejszość polska – to około 6 proc. w skali kraju, w wybranych rejonach kraju Polacy stanowią zaś większość. Kolejną pod względem liczebności jest mniejszość rosyjska.