Łotwa: perła Bałtyku

Ostatnia aktualizacja: 
01.07.2018

Łotwa jest krajem o stabilnej i rozwijającej się gospodarce, dobrym do osiedlenia się. Przeszkodą dla zainteresowanych podjęciem pracy może być jednak często wymagana znajomość języka łotewskiego.

Łotwa Ryga

Formalności

Przebywając na Łotwie do 90 dni nie podlegasz obowiązkowi meldunkowemu. Istnieje jednak obowiązek zadeklarowania miejsca zamieszkania. Możesz go dopełnić osobiście w Urzędzie ds. Obywatelstwa i Migracji (Pilsonības un migrācijas lietu pārvalde) lub drogą elektroniczną (formularz znajdziesz na stronie www.latvija.lv). Jeśli skorzystasz z pierwszej możliwości, będziesz zobowiązany do uiszczenia opłaty w wysokości 4,27 euro. Jeśli zaś zarejestrujesz się drogą elektroniczną, opłata nie zostanie pobrana.

Nie zapomnij, że jeśli zmienisz miejsce zamieszkania, masz miesiąc na ponowienie procesu rejestracji. Jeżeli nie dopełnisz obowiązku meldunkowego, możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności i zapłacić karę do 350 euro.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy.

Jeśli chcesz zostać na Łotwie dłużej niż 90 dni (w okresie 6 miesięcy), musisz zameldować się w Urzędzie ds. Obywatelstwa i Migracji, aby otrzymać zezwolenie na pobyt czasowy w terminie 3 miesięcy od dnia wjazdu (na pobyt stały – 30 dni przed upływem terminu zezwolenia na pobyt czasowy).

Pamiętaj przy tym, że jeśli przebywasz na terytorium Łotwy nie więcej niż 6 miesięcy w skali roku (licząc od daty pierwszego wjazdu), a twoim celem jest znalezienie pracy, lub jeśli jesteś pracownikiem sezonowym nie musisz ubiegać się o zezwolenie na pobyt.

Jeśli zamieszkujesz Łotwę w sposób ciągły od 5 lat (a więc nie mniej niż przez 6 miesięcy w skali roku), masz prawo do ubiegania się o pozwolenie na pobyt stały.

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w języku angielskim na stronie Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji: http://www.pmlp.gov.lv/en/home/services/residence-permits.

Formalności przy podejmowaniu pracy.

Pamiętaj, że według prawa łotewskiego umowa o pracę powinna mieć formę pisemną i zawierać: nazwisko i imię pracownika, osobisty numer identyfikacyjny, adres, imię i nazwisko pracodawcy (nazwę spółki), numer rejestracyjny, adres, datę rozpoczęcia stosunku pracy, jego okres (w przypadku umowy zawartej na czas określony), miejsce pracy, czas ewentualnego okresu próbnego (maksymalnie może wynieść 3 miesiące), stanowisko zatrudnianego, godzinowy wymiar pracy, liczbę dni płatnego urlopu w ujęciu rocznym, okres wypowiedzenia. Umowa powinna zostać przygotowana w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymasz ty, drugi zachowa pracodawca.

Umowy o pracę na czas określony mogą być stosowane jedynie w wybranych przypadkach: na krótkie okresy zatrudnienia, które zostały określone w prawie pracy i rozporządzeniach wydawanych Rady Ministrów (na przykład: praca sezonowa, płatne roboty publiczne). Taka umowa nie powinna regulować stosunku pracy w wymiarze wyższym niż 3 lata, a w przypadku pracowników sezonowych – niż 10 miesięcy w skali roku.

Dodatkowe informacje o prawach pracowniczych na Łotwie w języku angielskim możesz znaleźć na stronie Państwowego Inspektoratu Pracy: http://www.vdi.gov.lv/en/.

Warunki pracy

Godziny pracy. Na Łotwie standardowo dziennie pracuje się 8 godzin, a tygodniowo 40 godzin. Tydzień pracy trwa więc 5 dni, jednak w przypadku, gdy w związku z charakterem danej profesji musi on trwać 6 dni, długość pojedynczego dnia pracy nie może przekraczać 7 godzin, a w niedzielę dzień pracy musi być krótszy niż w dni pozostałe.

Możesz liczyć na pracę w nadgodzinach, ale w tym przypadku wymagana jest pisemna zgoda twoja i pracodawcy. Pamiętaj jednak, że liczba nadgodzin nie może być wyższa niż 144 godziny w skali 4 miesięcy! Za nadgodziny lub pracę w dzień świąteczny zarobisz dwukrotność zwykłej stawki godzinowej.

Podatki. Rok podatkowy jest na Łotwie tożsamy z rokiem kalendarzowym.

Podatek dochodowy od osób fizycznych wynosi na Łotwie 23 procent i jest liniowy. Pamiętaj, że łotewskie prawo przewiduje dodatkowo liczne ulgi i wyłączenia.

Stawka VAT to z kolei 21 procent (12 procent to stawka obniżona – przewidziana dla usług i towarów związanych z opieką medyczną, transakcjami finansowymi, najmem oraz z edukacją).

Jeśli jako osoba prawna prowadzisz działalność gospodarczą, zapłacisz podatek w wysokości 15 procent. Z kolei jeśli prowadzisz działalność jednoosobową, wówczas stawka podatkowa wyniesie 25 procent. Również w ostatnim przypadku istnieją jednak wyjątki: możesz płacić 5 procent podatku, jeżeli nie zatrudniasz pracowników, prowadzisz działalność profesjonalną (naukowcy, artyści itd.), a twój dochód w skali roku jest nie wyższy niż 14229 euro.

Urlop. Masz prawo do czterech tygodni urlopu wypoczynkowego w skali roku. Nie musisz wybrać całości urlopu za jednym razem, jednak pamiętaj, że istnieje obowiązek, aby na urlopie przebywać przez przynajmniej dwa kolejne tygodnie w sposób nieprzerwany. W swoim pierwszym roku zatrudnienia zyskujesz prawo do urlopu wypoczynkowego po przepracowaniu sześciu miesięcy. Zabronione jest wymienianie urlopu na ekwiwalent pieniężny – wyjątkiem jest sytuacja, gdy stosunek pracy został zakończony, a pracownik nie wykorzystał przysługującego mu urlopu.

Pamiętaj, że jeśli posiadasz troje lub więcej dzieci poniżej 16 roku życia lub dziecko niepełnosprawne, masz prawo do trzech dodatkowych dni urlopu w skali roku. Również w sytuacji, gdy twoja praca wiąże się z wysokim ryzykiem, masz prawo do minimum trzech dodatkowych dni urlopu rocznie.

Zasiłek dla bezrobotnych. Możesz ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych jeśli opłacałeś składkę ubezpieczenia na wypadek bezrobocia przez minimum 12 z ostatnich 16 miesięcy. Musisz wówczas posiadać status bezrobotnego, który można uzyskać w Państwowej Agencji Zatrudnienia (Nodarbinātības valsts aģentūra).

Wysokość zasiłku oblicza się proporcjonalnie do długości zatrudnienia (opłacania składek) oraz z uwzględnieniem dochodów. Jeśli na przykład pracowałeś od 1 do 9 lat (włącznie), wysokość zasiłku będzie wynosić 50 procent średniej pensji z twojego okresu zatrudnienia, a jeśli 30 lat i więcej – 65 procent pensji.

Zasiłek można otrzymywać przez 9 miesięcy. Czas ten dzieli się na 3 kwartały. Podczas pierwszego będziesz otrzymywał pełny wymiar wyznaczonej wysokości zasiłku, w drugim 75 procent, a w trzecim 50 procent.

Procedura dotycząca ubiegania się o zasiłek opisana jest w językach łotewskim, angielskim i rosyjskim na stronie: http://www.vsaa.lv/en/services/employees/unemployment-benefit.

Zarobki i koszty życia

Ile zarobisz? Obowiązującą na Łotwie walutą jest euro. Według danych na 2016 rok średnia miesięczna pensja na Łotwie wynosiła 631 euro netto, ale już pod koniec 2017 roku osiągnęła poziom 738 euro netto.

Zarobki są różne w zależności od regionu, przy czym najwyższe są w Rydze, najniższe w Łatgalii. Płaca minimalna w styczniu 2017 roku wynosiła 380 euro, ale już od stycznia 2018 roku wynosi 430 euro – twoja pensja nie może być niższa od tej stawki. Z kolei stawka godzinowa wynosiła na Łotwie w 2017 roku 6,50 euro.

Ile musisz wydać? Około 30-40 procent średniej pensji krajowej wydasz na wynajem mieszkania i opłatę rachunków (gaz, woda, elektryczność).

Ceny przykładowych produktów to: kurczak (1 kilogram) – 4,5 euro, ser (1 kilogram) – 5-8 euro, mleko (1 litr) – 0,7 euro, piwo (0,5 litra) – 1-2 euro, elektryczność (100 kWh) – 15,5 euro (stan na październik 2016 roku).

Jak założyć firmę

Własna działalność. Założenie działalności gospodarczej na Łotwie – podobnie jak w przypadku Litwy i Estonii – daje możliwość również szybkiego wejścia na rynki krajów skandynawskich, nadbałtyckich i rynki wschodnioeuropejskie. Obywatele Łotwy i pozostałych krajów UE mogą prowadzić firmy na terytorium Łotwy na równych prawach.

Dane działających na Łotwie przedsiębiorców oraz prowadzonych działalności gospodarczych znajdziesz w Rejestrze Handlowym – prowadzony jest on przez urząd państwowy Rejestr Przedsiębiorstw (strona internetowa: www.ur.gov.lv).

Jeśli posiadasz już swoją firmę, możesz otworzyć na Łotwie bądź przedstawicielstwo, bądź filię.

Przedstawicielstwa na Łotwie nie pozwalają jednak na prowadzenie działalności gospodarczej, nie są osobami prawnymi. Mogą działać do 5 lat, po czym należy przedłużyć dozwolony okres ich działalności. Rejestrujemy je w Rejestrze Przedsiębiorstw poprzez zgłoszenie do Rejestru Handlowego. Prawo do prowadzenia działalności dają filie naszych firm na Łotwie. Muszą one wówczas być zarejestrowane jako płatnicy podatków na Łotwie oraz w Rejestrze Przedsiębiorstw poprzez zgłoszenie do Rejestru Handlowego. Dokumenty powinny być przetłumaczone na język łotewski i potwierdzone notarialnie.

W przypadku spółki handlowej najczęściej spotykaną jej formą jest spółka z o.o.. Pamiętaj, że w przypadku banków i firm ubezpieczeniowych formą obowiązkową w świetle łotewskiego prawa jest spółka akcyjna.

Jeżeli zdecydujesz się na założenie spółki z o.o, musisz zwrócić się do Rejestru Przedsiębiorstw Republiki Łotewskiej, przekładając tam dokumenty: zgłoszenie wpisania spółki do Rejestru Handlowego w terminie 6 miesięcy od dnia podpisania umowy założycielskiej (zgłoszenie podpisują wszyscy założyciele); dokumenty założycielskie; poświadczenie z banku o wniesieniu kapitału zakładowego (o ile kapitał zakładowy w części lub całości opłacono gotówką); dokumenty potwierdzające wartość wkładu rzeczowego (pod warunkiem, że został dokonany); pisemną zgodę członków rady nadzorczej na wybór do rady nadzorczej (jeżeli w spółce jest rada nadzorcza); pisemną zgodę członków zarządu na wybór do zarządu; notarialnie poświadczone wzory podpisów członków zarządu; powiadomienie przez zarząd o prawnym adresie spółki; potwierdzenie z banku o dokonaniu opłaty skarbowej za rejestrację spółki; potwierdzenie banku o wpłacie za publikację ogłoszenia w gazecie „Latvijas Vēstnesis”; dokument potwierdzający opłatę kapitału zakładowego (jeżeli wynosi powyżej 2800 euro); notarialne pełnomocnictwo z podpisem założyciela i dyrektora.

Jeśli chcesz zaś założyć przedsiębiorstwo jednoosobowe, musisz zostać wpisany do Rejestru Handlowego poprzez Rejestr Przedsiębiorstw. W zgłoszeniu o wpis należy podać następujące dane: imię, nazwisko, kod osobisty (PESEL) oraz miejsce zamieszkania przedsiębiorcy, nazwę firmy, adres prawny, rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej.

Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie Rejestru Przedsiębiorstw oraz w serwisie łotewskiej Agencji Inwestycji i Rozwoju ( www.liaa.gov.lv ).

Kogo wchłonie rynek pracy

Co istotne, na łotewskim rynku pracy w większości przypadków wymagana jest znajomość języka państwowego, łotewskiego. Przydatna może być też znajomość rosyjskiego (kraj zamieszkuje liczna mniejszość rosyjskojęzyczna) oraz angielskiego.

Na Łotwie dużo ofert znajdą osoby, które są zainteresowane pracą w charakterze ochroniarzy, handlowców, inżynierów, budowlańców, kierowców, pracowników gospodarstw leśnych lub sektora przetwórstwa rybnego.

Bezrobocie na Litwie wynosi 8,3 procent (przy średniej w UE na poziomie 7,3 procent). W przypadku młodzieży wskaźnik rośnie jednak do około 18 procent.

Dozwolone od lat...

Niepełnoletni mogą być zatrudnieni pod warunkiem przejścia badań medycznych – następnie muszą je powtarzać co roku, aż do osiągnięcia pełnoletności. Takie osoby mogą pracować maksymalnie przez 5 dni w tygodniu, zabrania się im podejmowania prac zagrażających ich zdrowiu, rozwojowi psychicznemu lub wiążących się z wysokim ryzykiem. Pracownicy w wieku poniżej 18 lat są uprawnieni do urlopu o długości jednego miesiąca.

Czy wiesz, że...?

  • Językiem państwowym na Łotwie jest język łotewski. Jest on niezrozumiały dla Polaków, jednak w powszechnym użyciu jest również język rosyjski, a młodzi posługują się również angielskim.
  • Na Łotwę z Polski najlepiej dotrzeć drogą lądową (samochód, sieć autobusów) lub powietrzną (samolot). Ceny połączeń są przystępne, a czas podróży stosunkowo krótki.