Szwajcaria: bezpieczeństwo i duże oszczędności

Ostatnia aktualizacja: 
01.07.2015

Szwajcaria zachęca wysokim standardem życia i jednymi z najlepszych zarobków w Europie. Wprawdzie koszty utrzymania, w porównaniu do polskich, przyprawiają o zawrót głowy, ale zarabiając we frankach szwajcarskich nawet w słabiej opłacanych zawodach, możesz mieć pewność, że nie będzie problemów ze spięciem domowego budżetu.

Szwajcaria

Papierkowa robota, czyli formalności

Meldunek. Przez 90 dni możesz mieszkać w Szwajcarii bez żadnych formalności, o ile w tym czasie nie będziesz pracował. Jeśli podpiszesz umowę lub podejmiesz działalność zarobkową, rejestracja pobytu jest niezbędna, ale żadne pozwolenie nie jest ci potrzebne. Chyba, że chcesz zostać w Szwajcarii dłużej niż 3 miesiące.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Jeśli przybywasz do Szwajcarii z zamiarem dłuższego pobytu i podjęcia pracy, po przyjeździe masz 14 dni na zgłoszenie się do lokalnego urzędu ds. pracy i imigracji (nazwy urzędów różnią się w zależności od kantonu). U urzędników składasz wniosek o wydanie tzw. pozwolenia L (Kurzaufenthaltsbewilligung), umożliwiającego zamieszkiwanie w Szwajcarii przez maksymalnie 364 dni. Warunkiem uzyskania zezwolenia jest przedstawienie umowy o pracę (lub dokumentów księgowych, jeśli pracujesz jako samozatrudniony), ważnego dowodu osobistego, kopii umowy o wynajęcie mieszkania i jednego zdjęcia paszportowego. Do urzędników musisz zgłosić się ponownie przed wygaśnięciem pozwolenia, aby je przedłużyli.

Jeśli szukasz pracy, ale jeszcze jej nie masz, pozwolenie na pobyt krótkoterminowy dostaniesz tylko wtedy, gdy udowodnisz, że posiadasz wystarczające środki na swoje utrzymanie (szczegóły na stronie ch.ch).

Gdy zapuścisz już w Szwajcarii korzenie, będziesz mógł starać się o  tzw. pozwolenie B (Aufenthaltsbewilligung) – prawo pobytu na 5 lat, a po tym okresie – o pozwolenie C (Niederlassungsbewilligung). Dodatkowe informacje znajdziesz na stronie Krajowego Sekretariatu ds. Migracji (Staatssekretariat für Migration).

Formalności przy podejmowaniu pracy.  W Szwajcarii publikowanie ogłoszeń dotyczących wolnych etatów w prasie czy internecie jest rzadkością – rekrutację zazwyczaj prowadzi się rozsyłając informację poprzez znajomych. Składając dokumenty sprawdź, jakim językiem posługuje się dana firma – może to być niemiecki, francuski lub włoski. List motywacyjny napisany do szwajcarskiego pracodawcy powinien być krótki, treściwy i napisany odręcznie.

Umowa o pracę w Szwajcarii może zostać zawarta w sposób milczący – co w praktyce oznacza umowę ustną. W niektórych przypadkach forma pisemna jest jednak obligatoryjna, dotyczy to np. umów o naukę zawodu oraz umów w branżach objętych zbiorowymi umowami o pracę (Gesamtarbeitsvertrage – GAV).

W umowie o pracę powinny zostać określone następujące elementy: nazwa obydwu umawiających się stron, data rozpoczęcia pracy, rodzaj wykonywanej pracy (ewentualnie uzupełniony przez specyfikację wymagań, opis zadań, itd.), czas pracy (minimalny i maksymalny wymiar czasu oraz szczególne ustalenia dotyczące np. pracy w porze nocnej lub w niedzielę, itd.), okres próbny (nie mogący przekraczać 3 miesięcy), okres wypowiedzenia umowy, długość urlopu, wynagrodzenie (wysokość wynagrodzenia, odliczenia, ewentualne świadczenia, trzynasty miesiąc wynagrodzenia, udział w zyskach, wypłata wynagrodzenia w wypadku choroby itp.), urlop macierzyński, zawodowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i fundusz emerytalny.

Warunki pracy

Godziny pracy. Wszystkich innych zatrudnionych nie wykonujących samodzielnej działalności zarobkowej obowiązuje czas pracy od 40 do 50 godzin tygodniowo (limit to 50 godzin). Pracodawca jest zobowiązany do zapłaty za nadgodziny wynoszącej 125 proc. normalnego wynagrodzenia lub – jeżeli pracownik wyraża na to zgodę – zamianę nadgodzin na czas wolny, którego długość jest co najmniej równa sumie nadgodzin.

Według Federalnego Urzędu Statystycznego średni tygodniowy czas pracy w przedsiębiorstwach szwajcarskich w 2016 r. wynosił 41,10 godzin.

Podatki. Szwajcaria nie ma jednolitego systemu podatkowego. Inaczej rozliczają się z państwem obywatele kraju, a inaczej pracujący tam obcokrajowcy. Podatek dochodowy jest pobierany zarówno na poziomie państwa (bezpośredni podatek federalny), jak i przez kantony i gminy (podatki kantonalne i lokalne). Ponieważ każdy z 26 szwajcarskich kantonów ma własne ustawodawstwo podatkowe, stawki podatkowe różnią się w zależności od kantonów.

Należy regulować podatek dochodowy (bezpośredni podatek federalny), gdy dochody danej osoby przekraczają 12 600 CHF (24 500 CHF na małżeństwo, ponieważ dochody małżonków są sumowane do celów podatkowych). Zagraniczni pracownicy traktowani są pod względem podatków jak obywatele szwajcarscy. Cudzoziemcy mają prawo do zwrotu podatku od odsetek, którego to prawa nie mają Szwajcarzy.

Podstawowa stawka podatku VAT od 2018 r. wynosi 7,7 proc.

Więcej informacji znajdziesz na stronie: https://www.steuerrevue.ch/

Urlop. Pracownikowi powyżej 20. roku życia przysługują 4 tygodnie urlopu. Osoby młodsze wypoczywają o tydzień dłużej. Zdarza się też, że w zbiorowych umowach pracy przyznaje się prawo do dłuższych urlopów pracownikom z określonym stażem pracy lub w określonym wieku. Podobnie jak w Polsce, można też liczyć na dzień wolnego w związku ze ślubem czy narodzinami dziecka.

Zasiłek dla bezrobotnych. Wszyscy pracownicy zatrudnieni w Szwajcarii, którzy nie osiągnęli jeszcze wieku emerytalnego, są obowiązkowo ubezpieczeni od ryzyka bezrobocia. Składka ubezpieczenia na wypadek bezrobocia (Arbeitslosenversicherung – AC) jest podzielona między pracodawcą a pracownikiem. Odszkodowanie z tytułu bezrobocia przysługuje osobom, które w ciągu ostatnich 2 lat przepracowały przynajmniej 12 miesięcy na umowę o pracę z ubezpieczeniem od bezrobocia.

W celu uzyskania zasiłku należy zgłosić się do Regionalnego Pośrednictwa Pracy (Offices régionaux de placement – ORP) i udowodnić, że szuka się zatrudnienia. Odszkodowanie z tytułu bezrobocia wynosi 70 proc. średniego wynagrodzenia z ostatnich 6 miesięcy (lub 12, jeśli rachunek jest bardziej korzystny). Świadczenie wypłacane jest przed maksymalnie dwa lata w postaci odszkodowań dziennych. W sumie można ich otrzymać 400 (osoby do 55 lat) lub 520 (osoby powyżej 55. roku życia, jeśli płaciły składki co najmniej 18 miesięcy).

Zarobki i koszty życia

Ile zarobisz? Szwajcaria nie ma obecnie ustawowej płacy minimalnej. Tylko niektóre zbiorowe układy pracy zawierają wiążące przepisy dotyczące wynagrodzenia. Mimo to poziom zarobków w całej Szwajcarii jest wyższy niż w innych krajach europejskich. Wg OECD w 2016 r. średnie roczne wynagrodzenie w Szwajcarii sięgało 60 124 dolarów. Spośród państw europejskich lepiej w tym rankingu wypadł jedynie Luksemburg. Średnie miesięczne wynagrodzenie sprzątaczki to 3500 franków szwajcarskich (przy kursie z kwietnia 2018 r. 1 CHF = 3,48 zł, daje to aż 12 180 zł!) osoby zbierającej owoce/warzywa – 3000 CHF, kelnera – 3100 CHF, opiekunki osoby starszej – 6000 CHF.

Ile musisz wydać? Koszty utrzymania w Szwajcarii należą do najwyższych na świecie. W dodatku trudno znaleźć zakwaterowanie, zwłaszcza w miastach. Jeżeli planujesz wyjazd, rozpocznij poszukiwanie lokum tak szybko, jak to możliwe. Czynsze w tym kraju są stosunkowo wysokie w porównaniu do innych krajów europejskich. Można przyjąć, że wynajem dwupokojowego mieszkania (około 60 m2) w dobrym standardzie to koszt rzędu 800-1400 franków. Za wynajęcie pokoju w Zurychu zapłacisz ok. 500 franków miesięcznie.

Według Federalnego Urzędu Statystycznego (FSO) średni dochód dla prywatnych gospodarstw domowych w Szwajcarii wynosił 7 176 franków miesięcznie w 2014 r. Głównymi pozycjami na liście wydatków w budżetach gospodarstw domowych są ubezpieczenia, w tym składki na ubezpieczenie zdrowotne (5,8 proc.) i ubezpieczenia społeczne, składki emerytalne (10 proc.), inne ubezpieczenia (3,4 proc.), mieszkania i energia (14,8proc.), podatek (11,4 proc.), artykuły spożywcze (6,4 proc.) i jedzenie poza domem (5,5 proc.) oraz rozrywka, rekreacja i kultura (5,7 proc.).

Jak założyć firmę

Własna działalność gospodarcza. Jeśli przyjechałeś do Szwajcarii z zamiarem dłuższego pobytu i założenia własnej działalności, masz 6 miesięcy, by dopełnić niezbędnych formalności: zgłoś się w swoim urzędzie gminy i złóż wniosek o zezwolenie na pobyt dla samozatrudnionych. Jeśli będziesz w stanie udowodnić, że własna działalność pozwoli ci na zaspokojenie swoich potrzeb, dostaniesz pozwolenie na pobyt nawet na 5 lat.

Urzędnikom powinieneś dostarczyć następujące dokumenty: zaświadczenie o założeniu firmy (np. wpis do rejestru handlowego), potwierdzenie posiadania siedziby (np. umowa najmu), zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego (AHV) lub polisę od następstw nieszczęśliwych wypadków (SUAVA) oraz dowód uzyskiwania wystarczających, regularnych dochodów (np. umowę z kontrahentem). Konieczne będą również dane księgowe i biznesplan.

W przypadku samozatrudnienia wpis do rejestru handlowego nie jest konieczny, o ile roczny obrót twojej firmy nie przekracza 100 tys. franków szwajcarskich. Polska ambasada w Bernie zaleca jednak dokonanie wpisu również wówczas, gdy obrót jest niższy.

Każdy wniosek o rejestrację rozpatrywany jest w poszczególnych kantonach indywidualnie. Podstawowe warunki rejestracji to kwalifikacje (w przypadku zawodów regulowanych), zdolność prowadzenia działalności zgodnie ze sztuką handlową, obowiązek prowadzenia księgowości, posiadanie siedziby, własnego personelu, zdolność do podejmowania ryzyka finansowego i ponoszenia odpowiedzialności cywilnej, przestrzeganie przepisów korporacyjnych i ekologicznych.

Koszt oficjalnej rejestracji wynosi ok. 200-500 CHF w zależności od kantonu.

Pamiętaj, że musisz zapłacić podatek od wartości dodanej (VAT) w wysokości  8 proc., jeśli roczny obrót przekracza 100 000 CHF. Jesteś osobiście odpowiedzialny za przeprowadzenie niezbędnych procedur dotyczących ubezpieczenia społecznego (ubezpieczenie na wypadek starości, ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa – ubezpieczenie od dochodów i ubezpieczenie zdrowotne). Więcej informacji szukaj na stronie: http://www.swissinfo.ch/eng/self-employment/29236344

Kogo wchłonie rynek pracy

W Szwajcarii zwykle nie ma problemów ze znalezieniem pracy. Stopa bezrobocia w lutym 2018 r. wynosiła tylko 3,3 proc. Szczególnie dobrze rozwijał się ostatnio przemysł wytwórczy, finansowy i hotelarski. Najłatwiej o zatrudnienie będzie oczywiście specjalistom od informatyki, bankowości i finansów, ale swoich szans szukać mogą również wykwalifikowani rzemieślnicy, robotnicy budowlani i opiekunki do dzieci i osób starszych.

Dozwolone od lat…

Minimalny wiek, w którym można rozpocząć pracę, wynosi 15 lat. Jednak w wyjątkowych przypadkach (usługi kurierskie, lekka praca, wydarzenia kulturalne, artystyczne i sportowe lub reklama) można zatrudnić młodych ludzi od 13. roku życia. Godziny pracy młodych ludzi muszą jednak uwzględniać ich wiek, brak doświadczenia i obowiązek szkolny. Z zasady nie wolno im pracować w nocy lub w niedziele.

Czy wiesz, że...?

  • Stopa bezrobocia w lutym 2018 r. wynosiła tylko 3,3 proc.
  • W Szwajcarii mieszka ok. 20 tys. Polaków.
  • To państwo ma jeden z najniższych wskaźników przestępczości we wszystkich krajach uprzemysłowionych.
  • Obywatele Szwajcarii mają największe oszczędności – szacuje się, że przeciętny Szwajcar posiada 560 tysięcy dolarów.