Włochy: kraj słonecznego ryzyka

Ostatnia aktualizacja: 
01.07.2018

W latach 2014-2015 Włochy przeprowadziły poważną reformę rynku pracy. Mimo to w niektórych włoskich regionach, w szczególności na południu Włoch (Apulia, Kampania, Sycylia, Kalabria), sytuacja jest wyjątkowo dramatyczna: mniej niż połowa dorosłych mieszkańców ma legalne zatrudnienie. Eksperci twierdzą, że najmniejsze szanse na znalezienie zajęcia mają młodzi ludzie z niskim wykształceniem.

Colosseum

Papierkowa robota, czyli formalności

Meldunek. Obywatele państw UE nie muszą już ubiegać się o dokumenty pobytowe we Włoszech (zezwolenia na pobyt), dotychczas uzyskiwane na policji (wł. Questura). Teraz wystarczy zwykła rejestracja we włoskim odpowiedniku polskiego urzędu miasta lub gminy (referat ewidencji ludności) właściwemu miejscu zamieszkania (wł. Ufficio Anagrafe del Comune lub Municipio). W przypadku pobytu w ośrodkach turystycznych (hotelach, domach wczasowych, pensjonatach, campingach itp.) obowiązku tego dopełnia ich administracja.

Legalizacja pobytu powyżej 3 miesięcy. Jeżeli chcesz przebywać we Włoszech dłużej niż trzy miesiące musisz spełniać co najmniej jeden z następujących warunków: prowadzić własną działalność gospodarczą na zasadzie samozatrudnienia, być pracownikiem najemnym lub studentem, posiadać zabezpieczenie majątkowe oraz posiadać ubezpieczenie zdrowotne.

Formalności przy podejmowaniu pracy. By podpisać umowę o pracę, musisz najpierw postarać się o włoski numer identyfikacji podatkowej (Codice Fiscale). Bez niego nie dostaniesz się np. do lekarza i nie wynajmiesz mieszkania. Numer uzyskasz w jednym z urzędów skarbowych (Agenzia delle Entrate), które we Włoszech podlegają Ministerstwu Gospodarki i Finansów (Ministero dell’Economia e delle Finanze).

Umowa o pracę we Włoszech jest zwykle podpisywana na czas nieokreślony, ale w szczególnych przypadkach, spowodowanych np. czynnikami technicznymi czy organizacyjnymi, możliwe jest zawarcie również umowy terminowej. Umowa na czas określony musi być zawarta na piśmie i powinna precyzować dokładny czas i termin wygaśnięcia. Gdy umowa o pracę ma charakter ustny, pracodawca ma obowiązek dostarczenia pracownikowi dokumentu, na którym będą podane następujące informacje: dane pracodawcy i pracownika, przysługująca ilość dni wolnych od pracy, dzień w którym pracownik będzie otrzymywał zapłatę, a także warunki rozwiązania umowy oraz ilość czasu pracy w ujęciu dziennym lub tygodniowym.

Podejmując pracę we Włoszech, warto postarać się o założenie tzw. skrzynki skarbowej (cassetto fiscale) – to rodzaj internetowego archiwum, zawierającego m.in. wszystkie roczne deklaracje podatkowe, informacje na temat wykorzystanych ulg podatkowych i zwrotów podatku jakie otrzymaliśmy oraz korespondencję wysyłaną nam przez urząd. By założyć skrzynkę, należy zgłosić się do włoskiego urzędu skarbowego.

Warunki pracy

Godziny pracy. Ustawowy czas pracy we Włoszech wynosi 8 godzin dziennie i 40 tygodniowo, ale i w tym miejscu zauważyć można wyjątki w stosunku do poszczególnych kategorii zawodowych. Np. dla osób zatrudnionych we włoskich gospodarstwach domowych w charakterze całodobowych opiekunów, tydzień pracy jest wydłużony do 54 godzin (maksymalnie do 10 godzin dziennie). Za pracę w nadgodzinach i w porze nocnej przysługują pracownikowi odpowiednie dodatki – również te ostatnie określone zostały w umowach zbiorowych. Nadgodziny nie mogą przekroczyć 250 godz. rocznie. Jeśli twój czas pracy jest dłuższy niż 6 godz. masz prawo do przerwy.

Podatki. W przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych (IRE) obowiązują stawki progresywne: 23 proc., 27 proc., 38 proc., 41 proc. oraz 43 proc. Podobnie jak w innych krajach, możesz skorzystać z różnego rodzaju ulg i odliczeń, m.in. związanych z wydatkami na edukację dzieci, pracami remontowymi, a nawet wydatkami na weterynarza. Kwota wolna od podatku wynosi ok. 8 tys. euro.

Czas na złożenie zeznania masz aż do 31 lipca. Jeśli będziesz miał z tym problemy – zgłoś się po pomoc do Centrów Pomocy Fiskalnej przy związkach zawodowych (Centro Assistenza Fiscale, CAF). Podstawowa stawka VAT wynosi 22 proc., stawki obniżone wynoszą 4 i 10 proc.

Urlop. W trakcie roku pracownikowi przysługują ustawowo 20 dni urlopu wypoczynkowego, który nie może być zastąpiony odszkodowaniem z tytułu niewykorzystanego urlopu, za wyjątkiem sytuacji, kiedy zostaje przerwany stosunek pracy. Dodatkowo każdy pracownik ma prawo do 10 dni świątecznych wolnych od pracy.

Zasiłek dla bezrobotnych. W 2013 r. Włochy zmieniły system pomocy osobom bezrobotnym. Dotychczasowe zasiłki (indennità di disoccupazione non agricola ordinaria, indennità di mobilità oraz indennità di disoccupazione speciale nell’edilizia) zostały zastąpione zasiłkiem ASPI (L'Assicurazione Sociale per l’Impiego).

Przysługuje on osobom, które straciły pracę nie z własnej winy lub zrezygnowały z tzw. słusznego powodu, zarejestrowały się w urzędzie pracy (Centro per l’Impiego) i zadeklarowały natychmiastową gotowość podjęcia pracy, a także opłacały składki na ubezpieczenia społeczne (contributi) przez co najmniej dwa lata. Okres pobierania zasiłku zależy od wieku bezrobotnego (trwa od 8 miesięcy do 16 miesięcy), a wysokość świadczenia jest uzależniona od średniej pensji z ostatnich dwóch lat. Zasiłek jest stopniowo zmniejszany co sześć miesięcy, wnioski przyjmowane są wyłącznie telefonicznie lub elektronicznie.

Więcej szczegółów na stronie włoskiego odpowiednika ZUS-u - Krajowego Instytutu Zabezpieczenia Społecznego (Istituto Nazionale di Previdenza Sociale, INPS).

Zarobki i koszty życia

Ile zarobisz? Włoskie prawo nie określa jasno wysokości minimalnego wynagrodzenia. Jego wysokość zależy od zbiorowych uzgodnień i jest ustalana odrębnie dla każdego sektora. Wynagrodzenie może być ustalone na poziomie kraju lub na poziomie regionalnym (na podstawie umowy między związkami zawodowymi – Contratto Colletivo Nazionaledi Lavoro, CCNL). Zgodnie z większością CCNL pracownikom przysługuje 13-te (w grudniu) i 14-te (w czerwcu) uposażenie. Za pracę w dni świąteczne pracownicy otrzymują podwójną stawkę wynagrodzenia. Przykładowe pensje za pracę: dyrektor fabryki – 5004 euro/miesiąc, specjalista ds. administracji – 1118 euro/miesiąc, główny księgowy – 1866 euro/miesiąc, analityk informatyk – 2144 euro/miesiąc, redaktor naczelny gazety – 2263 euro/miesiąc, pracownik działu administracji w wydawnictwie – 10 euro/godzinę, tłumacz przysięgły polsko-włoski, pracujący na zlecenie sądu – ok. 30 euro/strona tekstu, lekarz na stypendium specjalizacyjnym – ok. 900 euro/miesiąc, lekarz konsultant – ok. 1500 euro/miesiąc, telemarketer – ok. 10 euro/godzinę, kelner w pubie – 6-7 euro/godzinę, monter basenów ogrodowych – ok. 900 euro/miesiąc, pomoc domowa – ok. 600 euro + wyżywienie i mieszkanie, robotnik na budowie – od 50 do 100 euro/dzień, studentka opiekująca się dzieckiem – ok. 180 euro/tydzień (ok. 20 godzin tygodniowo).

Ile musisz wydać? Koszt żywności we Włoszech jest o 2,1 proc. wyższy niż średnia europejska. Ma to duży wpływ na dochody, pochłaniając więcej niż jedną szóstą dochodów rodziny. Średnie miesięczne wydatki na żywność w rodzinie to 457 euro. Wydatki na żywność są znacznie niższe na południu kraju.

Ogólnie koszty utrzymania (żywność, rachunki, podatki itp.) stanowią ponad 70 proc. dochodów gospodarstw domowych, czyli o 10 proc. więcej niż średnia w Unii Europejskiej (60 proc.). Różnica wynika z mniejszego dochodu do dyspozycji – dla włoskich rodzin jest on o 25 proc. niższy niż średnia europejska. Transport publiczny jest najtańszy w UE, ale koszt posiadania samochodu (ubezpieczenie pojazdu, podatek samochodowy, paliwo) jest o 42 proc. wyższy niż średnia europejska. Według badań przeprowadzonych przez National Consumer Union (UNC) w 2016 r. Najtańsze miasta we Włoszech (w oparciu o rosnące koszty utrzymania) to Bari, Potenza i Turyn, natomiast najdroższymi miastami są Bolzano, Trento i Bolonia.

Jak założyć firmę

Własna działalność gospodarcza. W stosunku do obywateli polskich, którzy zamierzają we Włoszech podjąć pracę na zasadzie samozatrudnienia, nie ma żadnych ograniczeń. Mogą oni prowadzić biznes na takich samach zasadach, jak pozostali obywatele UE. Polski przedsiębiorca – zanim założy firmę – powinien starannie zbadać rynek. Praktyka dowodzi, że najlepiej radzą sobie polskie firmy, które wchodzą w kooperację z miejscowym partnerem. Dotyczy to produktów rolno-spożywczych, odzieżowych oraz szeroko pojętego podwykonawstwa. Rynek włoski jest trudny, ale też bardzo atrakcyjny dla polskiego przedsiębiorcy. Obecnie stwarza duże szanse dla polskich firm z sektora usług, szczególnie budowlanych i transportowych.

Od 2010 r. wszystkie formalności związane z rejestrowaniem jednoosobowej działalności (imprese individuali) załatwia się drogą elektroniczną w ramach jednej procedury – tzw. Comunicazione Unica. Zamiast biegać od urzędu do urzędu i załatwiać kolejne numery i wpisy, wystarczy skorzystać z darmowego oprogramowania dla początkujących przedsiębiorców (ComUnica), umożliwiającego wygenerowanie wniosku, obejmującego m.in. formularz rejestracji firmy w rejestrze handlowym (Registro delle Imprese), wniosek o przyznanie numeru identyfikacji podatkowej i numeru VAT (Codice fiscale/partita IVA) oraz wniosek o rejestrację we włoskim odpowiedniku ZUS-u – Krajowym Instytucie Ubezpieczeń Społecznych (Istituto Nazionale di Previdenza Sociale, INPS).

Wniosek Comunicazione Unica należy przesłać do odpowiedniej Izby Handlowej, która informuje o jego wpłynięciu pozostałe instytucje (urząd skarbowy, włoski ZUS itd.). Warunkiem złożenia Comunicazione Unica jest posiadanie podpisu elektronicznego oraz adresu certyfikowanej poczty elektronicznej (PEC). Informację potwierdzającą wpis do rejestru otrzymasz w ciągu pięciu dni od złożenia oświadczenia – na adres poczty elektronicznej PEC oraz na adres nadawcy dokumentacji. Pozostałe instytucje – m.in. urząd skarbowy – przysyłają podobne potwierdzenia w ciągu 7 dni.

Kogo wchłonie rynek pracy

Stopa bezrobocia we Włoszech jest bardzo wysoka – w kwietniu 2018 r. wynosiła aż 10,9 proc. Bez większych problemów pracę we Włoszech znajdą jednak polskie pielęgniarki, opiekunki dzieci i osób starszych (badanti) oraz pomoce domowe - o ile mówią choć trochę po włosku. Cenieni są również architekci, budowlańcy oraz inżynierowie w budownictwie i przemyśle chemicznym.

Latem w nadmorskich miejscowościach poszukuje się przede wszystkim kucharzy, barmanów i kelnerów oraz zbieraczy cytrusów i winogron.

Dozwolone od lat…

We Włoszech możesz rozpocząć pracę od 16. roku życia. Nielegalne jest zatrudnianie nieletnich do zajęć niebezpiecznych lub szkodzących zdrowiu i bezpieczeństwu oraz rozwojowi. Zanim osoba małoletnia zacznie pracę, jej sprawność fizyczna do pracy musi zostać ustalona podczas badania lekarskiego. Małoletni nie mogą pracować dłużej niż 4,5 godziny bez przerwy. Muszą mieć zagwarantowany okres odpoczynku w ciągu tygodnia – co najmniej dwóch dni z rzędu (sobota-niedziela).

Czy wiesz, że…?

  • 10,9 proc. wynosiła stopa bezrobocia we Włoszech w kwietniu 2018 r.
  • Włosi to jeden z najstarszych narodów Europy. Ponad 20 proc. mieszkańców ma tam ponad 65 lat.
  • Średnia długość życia Włochów jest najdłuższa na całym świecie.
  • Włochy to typowy kraj turystyczny. Pod względem liczby turystów znajduje się on w pierwszej trójce wszystkich krajów świata.
  • Pechowa liczba dla Włochów to 17. Szczególnie pechowym dniem jest wtorek 17-go, nie piątek 13-go.